Herakliu (greqisht: Ἡ ρακλῆς, Heraklēs)

Është një nga heronjtë më të njohur të mitologjisë greke, i njohur për forcën e tij të jashtëzakonshme dhe përmbushjen e 12 punëve të pamundura. Ai është biri i Zeusit dhe Alkmenës, një grua e nderuar e qytetit të Tirintit. Për shkak të traditës mitologjike dhe mungesës së një burimi të vetëm të besueshëm, biografia e Herakliut është e mbushur me variante dhe interpretime të ndryshme.

Rrethana të lindjes dhe fëmijërisë

Herakliu lindi në një periudhë të trazuar, kur Zeus, perëndia e qiellit dhe i dritës, kishte një lidhje me Alkmenën. Hera, perëndesha e martesës, e zemëruar nga kjo lidhje, i dërgoi një fëmijë të quajtur Euristeu, për të qenë mbret i Mykenës dhe Tirintit. Kjo krijoi një rivalitet të madh mes Herakliut dhe Euristeut, i cili do të kishte ndikim në jetën e tij.

Në fëmijërinë e tij, Herakliu tregoi shenja të jashtëzakonshme force dhe aftësish të tjera. Një nga ngjarjet më të njohura është kur ai, ende një fëmijë, vrau dy gjarpërinj që Hera i dërgoi për ta vrarë. Kjo ngjarje tregon natyrën e tij të guximshme dhe të papërmbajtshme.

Dënimi dhe 12 punët

Një nga ngjarjet më të rëndësishme në jetën e Herakliut është dënimi i tij nga Hera. Për të pastruar veten nga ky dënim, ai u detyrua të kryente 12 punë të pamundura, të cilat përfshinin:

1. Vrasjen e luanit të Nemeas.
2. Kapjen e drerëve të Keryneas.
3. Kapjen e derrit të Erymanthos.
4. Pastrimin e stalleve të Augias.
5. Vrasjen e bishës Lernae.
6. Kapjen e shtrigës Stymphalian.
7. Kapjen e drerëve të Keryneas.
8. Marrjen e kalit të Diomedës.
9. Marrjen e rrobave të Hippolyta.
10. Marrjen e lopëve të Geryonit.
11. Marrjen e frutave të arta të Hesperidave.
12. Kapjen e qenit të ferrit, Cerberus.

Këto punë janë të njohura për vështirësinë dhe përpjekjet e jashtëzakonshme që kërkonin. Aftësia e Herakliut për të përballuar këto sfida e bëri atë një figurë të adhurueshme dhe të respektuar në mitologjinë greke.

Vdekja dhe pasuria

Herakliu vdiq pas një periudhe të gjatë vuajtjesh dhe sakrificash. Ai u ngjit në qiell dhe u bë një perëndi, duke u nderuar si një simbol i forcës dhe guximit. Historia e Herakliut ka ndikuar në shumë kultura dhe ka frymëzuar shumë krijime artistike dhe letrare.

Trashëgimia

Herakliu është një nga heronjtë më të njohur të mitologjisë greke dhe ka lënë një trashëgimi të pasur në kulturën perëndimore. Ai është një simbol i forcës, guximit dhe qëndrueshmërisë përballë vështirësive. Historia e tij vazhdon të jetë një burim frymëzimi për shumë njerëz dhe është studiuar dhe analizuar nga shumë autorë dhe studiues.

𝐕𝐞𝐫𝐬𝐢𝐨𝐧𝐞𝐭 𝐞𝐭𝐢𝐦𝐨𝐥𝐨𝐠𝐣𝐢𝐤𝐞 𝐪𝐞 𝐨𝐟𝐫𝐨𝐣𝐧𝐞 𝐠𝐣𝐮𝐡𝐞𝐭𝐚𝐫𝐞𝐭 𝐞 𝐡𝐮𝐚𝐣

Herakliu

Hero grek, bir i Zeusit dhe Alkmenës, i adhuruar nga romakët si zot i forcës, rreth vitit 1200 (fillimisht në lidhje me Shtyllat e Herkulit), gjithashtu Ercules, nga latinishtja Hercles (etrusk Hercle), nga greqishtja Hērakles, fjalë për fjalë “Lavdia e Herës”; nga Hera (q.v.) + -kles “famë”, një mbaresë e zakonshme në emrat e përveçëm grekë, e lidhur me kleos “thashethem, raport, lajm; raport i mirë, famë, lavdi”, nga PIE *klew-yo-, formë e prapashtesës së rrënjës *kleu- “të dëgjosh”.

Përdoret në mënyrë figurative në lidhje me forcën që nga fundi i shekullit të 14-të. Forma vokative Hercule ishte një ndërthurje e zakonshme romake (sidomos unë Hercule!) “sigurisht, sigurisht”. Yjësia e quajtur kështu në anglisht deri në vitet 1670.

𝐕𝐞𝐫𝐬𝐢𝐨𝐧𝐞𝐭 𝐞𝐭𝐢𝐦𝐨𝐥𝐨𝐠𝐣𝐢𝐤𝐞 𝐪𝐞 𝐨𝐟𝐫𝐨𝐧 𝐆𝐣𝐮𝐡𝐚 𝐒𝐡𝐪𝐢𝐩𝐞

Versioni (1)

Legjenda thotë se gjatë kohës që ai ishte foshnje, kur Hera donte ta ushqente Herakliun me gji, ai ia kafshoi gjoksin Herës, duke e bërë këtë të fundit që të bërtiste nga dhimbja

Guus Houtzager në veprën e tij (The Complete Encyclopedia of Greek Mythology
The World of the Greek Gods and Heroes in Words and Pictures) shkruan:

“Hera e vuri në gji për ta ushqyer. Por Herakliu ia thithi thithkën me aq forcë sa Hera bërtiti.”

Në fjalorin e gjuhës shqipe kemi:

KLITH jokal.

Bërtas, këlthas. Mos klith kështu! I klithi në vesh.

Pra duke e marrë në bazë të kësaj ngjarjeje duke qenë që Herakliu ishte foshnje, ky emërtim mund të shpjegohet si klithja/klithma e Herës, pra ajo që klithi/bërtiti kur ai ia kafshoi gjoksin.

Versioni (2)

Në mitologji, Hera e nxit Heraklin kryesisht duke e çuar në çmenduri, gjë që e bën atë të vrasë gruan dhe fëmijët e tij, një akt tragjik i hakmarrjes hyjnore për lindjen e tij si djali i paligjshëm i Zeusit. Urrejtja e përjetshme e hyjneshës ndaj Heraklit dhe zilia e saj për forcën dhe suksesin e tij e çojnë atë të ndërhyjë në momentet kritike, duke e nxitur çmendurinë e tij dhe më vonë duke hartuar detyrat e pamundura të Dymbëdhjetë Punëve për të provuar ta vriste atë.

Natyra e Urrejtjes së Herës

Lindja e Heraklit:
Pakënaqësia e Herës rrjedh nga fakti që Herakli ishte djali i burrit të saj, Zeusit, dhe një gruaje mortale, Alkmene.

Profecia:
Disa versione sugjerojnë se një profeci kishte parashikuar potencialin e Heraklit për të bërë një hero të madh ose madje një zot, gjë që ushqeu frikën dhe zemërimin e Herës.

Veprimet e Herës dhe Pasojat e Tyre

Përpjekja për vrasjen e fëmijërisë:
Edhe si foshnjë, Hera dërgoi gjarpërinj për ta vrarë Heraklin, por heroi i ri i vrau ata, duke treguar forcën e tij të lindur.

Nxitja e Heraklit drejt çmendurisë:
Pasi Herakli u bë një luftëtar i suksesshëm, Hera e goditi me çmenduri të përkohshme, çka e shtyri të vriste gruan dhe fëmijët e tij.

Dymbëdhjetë Punët:
Për të shlyer vrasjet, Herakli u konsultua me Orakullin në Delfi, i cili i urdhëroi të shërbente tek mbreti Euristeu. Hera më pas hartoi Dymbëdhjetë Punët, duke shpresuar që këto detyra të pamundura ta vrisnin Heraklin.

Qëllimi i Veprimeve të Herës

Dënim dhe Hakmarrje:
Veprimet e saj shpesh paraqiten si një kërkim hakmarrjeje kundër Zeusit dhe djalit të tij të paligjshëm.

Përmirësimi i Heroit:
Disa interpretime sugjerojnë se veprimet e Herës, megjithëse të egra, gjithashtu, në mënyrë të pavullnetshme, e formuan Heraklin në një hero më të fortë dhe më të qëndrueshëm, ashtu si një zjarr pastrues.

Pra ai që nxitet nga Hera.

Në këtë rast, në fjalorin e gjuhës shqipe kemi fjalën kall

KALL I kal.

1. Fut brenda, shtie; shtie në dhe, këllas. Kall gozhdën në mur. Kall perin në gjilpërë. Kall dorën në xhep. Nuse, ku kalle këmbët.. . folk. nuse, ku hyre.. . E kallën në dhe e varrosën.
2. Shtyj, nxit dikë, fut, shtie (kryesisht për të keq). Kalli njerëz për ta vrarë. Kalli një të vetin për çupin. Ia kalli në vesh diçka shtyri dikë që t’ia thotë.

Nga proto-shqipja *kalei-, nga proto-indoevropiane *kelH- (“të pickosh, të shtypësh (brenda); të futësh me forcë”). E ngjashme me lituanishten kálti (“të godasësh, të formosh me shkallë”) dhe rusishten коло́ть ( kolótʹ, “të pickosh, të shtypësh, të kultivosh, të prerë”).

Versioni (3)

Hera e urrente thellësisht Heraklin gjatë gjithë jetës së tij, sepse ai ishte një kujtesë e përhershme e pabesisë së burrit të saj, Zeusit, i lindur nga lidhja e tij me një grua vdekatare të quajtur Alkmene. Urrejtja e Herës e shtyu të përpiqej të vriste foshnjën Herakli duke dërguar gjarpërinj në krevatin e tij, dhe më vonë, ta çonte në çmenduri të përkohshme, duke e bërë të vriste familjen e tij.

Arsyet e Urrejtjes së Herës

Pabesia e Zeusit:
Herakli ishte djali i Zeusit dhe i Alkmenës vdekatare, gjë që e bënte atë një simbol të gjallë të lidhjeve të shumta të Zeusit.

Zemërimi për ekzistencën e tij:
Hera, hyjnesha e martesës, ishte e zemëruar për pabesinë e Zeusit dhe e përqendroi zemërimin e saj tek Herakli, që ishte fryt i saj.

Shembuj të keqdashjes së Herës

Foshnja Herakli:
Hera dërgoi dy gjarpërinj helmuar për ta vrarë foshnjën Herakli, por ai i shtrëngoi të dy me duar të zbathura dhe i vrau.
Çmenduria e Heraklit:
Hera e çoi Heraklin në një gjendje të përkohshme çmendurie, e cila rezultoi në vrasjen e gruas së tij, Megara, dhe të fëmijëve të tij.

12 bëmat:
Për të shlyer veprimet e tij, Herakli u detyrua nga Orakulli i Delfit të shërbente tek mbreti Euristeu. Hera manipuloi situatën, duke ndikuar Orakullin që t’i caktonte Heraklit detyra – Dymbëdhjetë Punët – të cilat ishin të dizajnuara për ta përulur dhe shkatërruar atë.

Pra Hera e shihte me përbuzje Herakliun, dhe emri Herakli duke qenë se u vendos nga Hyu Pellazg Zeus, mund të ketë kuptimin Hera+kul, pra kul e cila është baza e fjalës përkul, pra i përkuluri i Herës.

Në fjalorin e gjuhës shqipe kemi:

E ul poshtë diçka, e lëshoj në drejtimin nga toka, var. Përkul kakën. Përkul flamurin në shenjë nderimi për dëshmorët.

fig. E bëj që të mposhtet, të më bëjë lëshim a t’i nënshtrohet vullnetit tim, e gjunjëzoj, e thyej. Nuk e përkulën dot popullin tonë. S’e përkulin vështirësitë.

Kul

Nga proto-shqipja * ̊kull-, nga protoindoevropianishtja *kwel- (“të rrotullohesh, të përdredhesh”). Ndodh pothuajse ekskluzivisht në formën e parashtesuar me për-. Ndoshta lidhet me ul.

Versioni (4)

Siç edhe e lexuam më sipër, emri Herakli, nga greqishtja Hērakles, fjalë për fjalë “Lavdia e Herës”; nga Hera (q.v.) + -kles “famë”, një mbaresë e zakonshme në emrat e përveçëm grekë, e lidhur me kleos “thashethem, raport, lajm; raport i mirë, famë, lavdi”, nga PIE *klew-yo-, formë e prapashtesës së rrënjës *kleu- “të dëgjosh”.

Në mitologji, Herakli “dëgjoi” Herën në kuptimin që ai ishte viktimë e urrejtjes dhe ndërhyrjes së saj gjatë gjithë jetës, e cila përfshinte edhe çuarjen e tij në një gjendje çmendurie që e shtyu të vriste familjen e tij, pas së cilës ai duhej të kërkonte udhëzim nga Orakulli i Delfit, që Hera e kontrollonte fshehurazi. Antipatia e Herës ndaj Heraklit rrjedh nga babai i tij, Zeusi, dhe ajo ishte kyçe në orkestrimin e jetës së tij të vështirë dhe detyrave ndëshkuese.

Ja si përjetoi Herakli ndikimin e Herës:

Rreziku si foshnjë:
Edhe si foshnjë, Herakli ishte në shënjestër të Herës, e cila dërgoi gjarpërinj në krevatin e tij për ta vrarë.

Çmenduria dhe vrasja:
Hera e çoi Heraklin në një çmenduri vrasëse, që rezultoi në vrasjen e gruas dhe fëmijëve të tij.

Orakulli i Delfit:
Pasi kaloi çmenduria, Herakli u largua tek Orakulli i Delfit për udhëzim se si të shlyente veprimet e tij. Pa e ditur ai, Hera kontrollonte Orakullin dhe udhëzonte përgjigjet e tij.

Punët:
Orakulli, nën ndikimin e Herës, i caktoi Heraklit të famshmet 12 Punë si formë shlyerjeje.

Armiqësia gjatë gjithë jetës:
Jeta e Heraklit u karakterizua nga përpjekjet e vazhdueshme të Herës për ta vështirësuar, duke përfshirë ndikimin në përzgjedhjen e detyrave të dizajnuara për ta vrarë.

Në mbishkrimet e Mesapëve, kemi të përmendur:

kla(o)hi Zis Venas
klohi Zis den θ avan

Ku fjalët: kla(o)hi, klohi kanë kuptimin dëgjo, dëgjim.

Pra dëgjimi i Herës, ai që dëgjoi Herën.

Versioni (5)

Në rastin ku emri Herakli, u vendos si emërtim ironik, pra sarkastik, si (lavdia e Herës), në fjalorin e gjuhës shqipe kemi fjalën qall, e cila merr kuptimet (‘për të tallur, për të përqeshur’), nga proto-shqipja *ki(i)al-, nga protoindoevropianishtja *kei-(h2)- (“të vësh në lëvizje, të vësh në lëvizje”). Ndoshta, një formim emëror origjinal.

Disa legjenda përshkruajnë se Herakli shpëtoi Herën gjatë Gigantomakisë nga një gjigant i quajtur Porfirion, pas së cilës qëndrimi i Herës ndaj tij ndryshoi, dhe ata madje u pajtuan, me Heraklin që u martua me të bijën Hebën pas apoteozës së tij. Megjithatë, Hera ishte fillimisht armiku më i pamëshirshëm i Heraklit, duke i shkaktuar vuajtje të mëdha që nga lindja, duke dërguar gjarpërinj për ta vrarë në krevatin e tij.

Veprimet e Heraklit në favor të Herës:

Shpëtimi i saj nga Porfirioni:
Gjatë Gigantomakisë, Olimpianët kishin nevojë për një hero mortal, dhe Herakli iu bashkua betejës. Në disa versione, ai e shpëtoi Herën nga gjiganti Porfirion, i cili tentoi ta përdhunonte, duke e vrarë me një shigjetë pasi Zeusi e goditi atë me rrufe, sipas Universitetit të North Carolina Wilmington.

Ndryshimi i marrëdhënies së Herës dhe Heraklit:

Ndryshim në qëndrim:
Pas Gigantomakisë, qëndrimi i Herës ndaj Heraklit filloi të ndryshonte.

Pajtimi dhe martesa:
Ata u pajtuan më në fund në Malin Olimp, dhe Hera madje i dhuroi bijën e saj, Hebën, Heraklit në martesë.

Antagonizmi fillestar i Herës:

Një ndjekëse e pamëshirshme:
Pavarësisht pajtimit të tyre eventual, Hera ishte ndjekësja e përjetshme e Heraklit.

Gjarpërinjtë në krevatin e tij:
Ajo dërgoi gjarpërinj për ta vrarë foshnjën Herakli, por ai i shtrëngoi dhe i vrau me duar të zbathura.

E çoi në çmenduri:
Antagonizmi i saj më vonë e çoi në çmenduri, duke e bërë të kryente një krim të rëndë që çoi në Dymbëdhjetë Punët e tij të famshme.

Pra ai e mbështeste Herën, dhe madje e pati shpëtuar njëherë.

Në fjalorin e gjuhës shqipe kemi fjalën qell

Nga proto-shqipja *kela, nga protoindoevropianishtja *kel- (krahaso anglishten hold, greqishten e lashtë κέλλω ( kéllō, “të vazhdosh me makinë”)).

Versioni (6)

Hera në mitologji, paraqitet gjithashtu si përbaltëse e Herakliut, pra ajo që torturoi Herakliun, për shkak të xhelozisë që kishte për bashkëshortin e saj Zeus dhe vdekataren Alkmene (Nëna e Herakliut).

Në fjalorin e gjuhës shqipe kemi fjalën qyl, e cila përveçse ka kuptimin (ha e pi qyl), ka të bëj dhe me baltën, llumin.

Nga proto-shqipja *kūla, nga proto-indo-evropianishtja *kh₂u-l (“rritje; hernie”) (krahaso dialektin lituanez kū́la(s), serbo-kroatisht kȉla, nordikishten e vjetër haull).

Mund të marri kuptimin në formë përbuzëse, ofenduese, qyli i Herës, pra llumi i Herës.
përd. mb. Shumë i lagur, shumë i njomur, ujë. U bë qull u lag shumë, u bë ujë. U bë qull në djersë. I ka rrobat qull.

Versioni (7)

Mitologjia thotë se qumështi i gjirit të Herës u shpërnda nëpër qiell pasi ajo ushqeu me gji Heraklin, duke krijuar Rrugën e Qumështit (Milky Way). Historia përshkruan se Zeusi vendosi foshnjen Herakli në gjirin e Herës ndërsa ajo flinte, me qëllim që qumështi i saj t’i jepte atij cilësi hyjnore. Kur Hera u zgjua dhe kuptoi se po ushqente me gji fëmijën e një të huaji, e shtyu larg, dhe qumështi i saj hyjnor u shpërnda nëpër qiell, duke formuar brezin e yjeve që quajmë Rruga e Qumështit.

Detajet kryesore të mitit:
Mashtrimi:
Zeusi vendosi foshnjen Herakli (djalin e Zeusi dhe mortalës Alkmena) në gjirin e Herës ndërsa ajo flinte.

Qëllimi:
Qumështi hyjnor i Herës ishte menduar t’i siguronte Heraklit pavdekshmëri dhe forcë mbinatyrore.

Reagimi i Herës:
Kur Hera u zgjua dhe e zbuloi Heraklin, e hodhi larg nga habia dhe zemërimi.

Formimi i Rrugës së Qumështit:
Shtyja e fuqishme shkaktoi që një shpërthim qumështi të fluturonte nëpër qiell, duke krijuar shtegun ndriçues të yjeve.

Në fjalorin e gjuhës shqipe kemi fjalën qull:

përd. mb. Shumë i lagur, shumë i njomur, ujë. U bë qull u lag shumë, u bë ujë. U bë qull në djersë. I ka rrobat qull.

E la qull diçka e la pas dore, nuk kujdeset për një punë a për një çështje, e la pa e kryer, pa e sqaruar deri në fund a pa e zgjidhur. E la në qull dikë e braktisi dikë kur ishte në gjendje të vështirë, e la në baltë. Të vraftë qulli! tall. shih te VRAS. Ia bëri kurrizin qull dikujt e rrahu shumë, ia bëri kurrizin më të butë se barkun. Ia ka djegë qulli (luga) buzën e ka pësuar një herë, e ka provuar njëherë diçka të keqe. Mos u fut (mos hyr) në atë qull! mos u përziej në një punë me ngatërresa e jo shumë të pastër!, mos u fut në atë baltë! Futet si qimja në qull shih te QIM/E, ~JA. I mbeti luga në qull iron. shih te LUG/Ë,~A. S’e nxjerr (dot) qimen aga qulli shih te QIM/E, ~JA. U dogj nga qulli (nga kungulli), e i fryn edhe kosit fj. u. e ka pësuar keq nga diçka e mëparshme dhe tregon kujdes të tepruar edhe kur nuk është e nevojshme.

Versioni (8)

Në mitologji, Herakliu qëlloi një herë me një shigjetë, megjithëse tërthorazi Herën gjatë një beteje me gjigantin Porfirion, i cili po përpiqej të përdhunonte Herën, Herakliu qëlloi dhe vrau gjigantin me urdhër të Zeusit, gjë që plagosi edhe Herën.

Pra ai që herën ka qëlluar.

Lidhet me të një rrënjë proto-shqipe *kela

Etimologjia e emrit Alkid

Lidhet pikërisht me fjalën ajkë

E ka gojën ajkë është gojëmbël, flet butë. I rritur me ajkë qumështi i rritur me gjithë të mirat, në mes të të mirave.

Në rastin e të ushqyerit me gji nga Hera, ajkë, ajka e qumështit.

Nga dialekti më i vjetër alkë, nga proto-shqipja *alkā, nga protoindoevropianishtja *h₁olHk-. Krahaso lituanishten álkti (“të kesh uri”), sllovenishten lákati (“të kesh uri, lakmitar, i uritur”).

Alkmene = mendje ajkë = mendje pastër, mendje e mirë.
__

𝐕𝐞𝐫𝐬𝐢𝐨𝐧𝐞𝐭 𝐞𝐭𝐢𝐦𝐨𝐥𝐨𝐠𝐣𝐢𝐤𝐞 𝐪𝐞 𝐨𝐟𝐫𝐨𝐧 𝐠𝐣𝐮𝐡𝐞𝐭𝐚𝐫𝐢 𝐀𝐮𝐬𝐭𝐫𝐨-𝐂𝐞𝐤 𝐉𝐮𝐥𝐢𝐮𝐬 𝐏𝐨𝐤𝐨𝐫𝐧𝐲

Root / lemma: kal-1

English meaning: hard; blister

German meaning: `hart’

Material:alb. a-kul `Eis'; air. mir. calath, calad `hart', cymr. caled ds., gall. VN Caleti, Caletes; dazu gallo-rom.*cali̯o-, *cali̯au̯o- `Stein' (M.-L. 1519a), sowie gall.-lat. callio-marcus `Huflattich' (für*callio marci `testiculus equi'), epo-calium (leg. -callium), ebul-calium (für *epālo-callium, zu mcymr. ebawl, bret. ebol `Füllen') ds., zu cymr. caill, bret. kell f. `Hode' (Dual *kalnai);

References: WP. I 357, WH. I 139 ff.; 388.

See also: Zusamenhang mit kel- `schlagen’ wäre möglich.

Page(s): 523-524

Root / lemma: kel-2

English meaning: to stick; sting

German meaning: `stechen’

Material:mir. cuilenn, cymr. celyn, corn. kelin, m. bret. quelenn `Stechpalme, Mäusedorn, Walddistel' (kelt. *kolino-); ahd. hulis, huls ds., nhd. Hulst, mndl. mnd. huls ds. (ndl. hulst), ags. hole(g)n, engl. holly und holm-oak, mengl. auch hulvir, anord. hulfr ds.; aksl. klas ъ `Ähre' (`die Stechende'), russ. kólos = alb. kall ds., kashtë (*kallshtë), Jokl IF. 36, 124, `Stroh, Spreu' (-s-Formans dann wie in huls); alb. (Jokl IF. 37, 95) rë-kuall `Distel' (*për-kēl `Durchstich, Stachel').

References: WP. I 435.

See also: s. kel-3 und skel- `schneiden’

Page(s): 545

Root / lemma: kel-5

English meaning: to drive, force to move quickly

German meaning: `treiben, zu schneller Bewegung antreiben’

Material:

Ai. kā̆láyati `treibt, trägt, nimmt wahr, hält’;alb. geg. qil, sizil. qel `bringe, trage', shqiltsë `Lab, d. i. co-agulum', wohl auch kal `stifte, stelle an' (Jokl IF. 30, 198); gr. κέλλω `treibe (das Schiff ans Land); lande' (Präs. nur bei Gramm. und in ὀ- κέλλω trans. `treibe das Schiff ans Land; strande, scheitere'; sonst nur Aor. Fut. ἔ κελσα, κέλσω), κέλης, -ητος `Renner (Pferd); schnellsegelndes Schiff'; κλόνος `heftige Bewegung', κλονέω `vor sich her treiben' (vgl. θρ-όνος, χρ-όνος; Boisacq s. v. m. Lit.); vielleicht (Persson Beitr. 179) κολεῖν ἐλθεῖν und κολέα, κολία `Art Tanz' Hes.; lat. celer `schnell, rasch' (wie κέλης), celeber, -bris, -bre `betrieben, befahren (via), belebt (locus, oppidum), häufig, gefeiert' (*kele-dhlo-, -dhli-);

References: WP. I 442 f., WH. I 194f.;

See also: wohl identisch mit kel-6; s. auch keleu- `wandern’.

Page(s): 548

Root / lemma: kel-6, k(e)lē-, k(e)lā- oder kl̥̄-?

English meaning: to call, cry

German meaning: `rufen, schreien, lärmen, klingen’

Material:2. (s)kʷel-: aisl. skval n. `unnützes Geschwätz, Wortschwall', skvala `laut reden, rufen', skvaldr n. `lautes Reden'; ohne s- aisl. hvellr `helltönend'; ablautendes skʷel- vielleicht in gr. σκύλαξ junger Hund, Hund; junges Tier', auch κύλλα σκύλαξ. ᾽Ηλεῖοι Hes. (- λλ- wohl kurznamenartige Kons.-Dehnung), wie von *skel- das oben genannte lit. skalìkas, und von kel- aus: lit. kãlė, kalė̃ `Hündin', alb. këlüsh `Tierjunges, bes. junger Hund', mir. cuilēn, cymr. colwyn, acorn. coloin, bret. kolen `junger Hund', (kelt. *koli-gno-); diese Namen für junge Tiere, bes. Hunde, wären also vom Kläffen oder Winseln genommen. Immerhin aber könnten σκύλαξ, κύλλα als (s)kol-, auch als idg. oder griech. Reduktionsformen (Einfluß von κύων?) unmittelbar mit kelt. *koligno-, lit. kãlė, alb. këlüsh zusammengehören.

References: WP. I 443 ff., WH. I 141 f., 227, 228, 258, Specht KZ. 59, 85 ff.;

See also: wohl identisch mit kel-5.

Page(s): 548-550

Root / lemma: klau-

English meaning: to weep

German meaning: `weinen’

Comments: nur griech. und alb.

Material:

Gr. κλαίω ( ion.), κλάω ( att.) weine' (* κλα F- ι̯ω : κλαύσομαι, ἔκλαυσα, κλαυτός und κλαυστός): alb. klanj, kanjweine’ (*klauni̯ō).

References: WP. I 490; vgl. 6. kel-.

Page(s): 599
__

Në foto 📷: Bearded Hercules Roman Flavian period 68-98

Pellazgo-Iliret