Histori / Finalja e Kupës së Botës FIFA 1950 – Një plagë e hapur në zemrën e Brazilit
Finalja e Kupës së Botës FIFA 1950, e mbajtur më 16 korrik në mitikun stadium Maracanã të Rio de Janeiros, është një nga momentet më dramatike dhe të paharrueshme në historinë e futbollit botëror. Ndonëse nuk ishte një “finale” në kuptimin klasik të fjalës – sepse turneu përfundoi me një grup final me katër ekipe – përballja mes Brazilit dhe Uruguait mori të gjitha përmasat e një finaleje tragjike për vendasit dhe triumfale për një komb të vogël por të pathyeshëm si Uruguai.
Zyrtarisht, në atë ndeshje ishin të pranishëm 173,850 spektatorë të regjistruar me bileta, por sipas shumë burimeve të tjera dhe dëshmive historike, numri i të pranishmëve mund të ketë kaluar 200,000 vetë, duke e bërë atë ndeshjen më të ndjekur të futbollit në histori. Një det njerëzor, një oqean emocionesh që mbushi çdo centimetër të gjigantit Maracanã – stadiumi më i madh në botë në atë kohë – në pritje të kurorëzimit të Brazilit si kampion bote.
Brazilianët ishin të bindur se fitorja ishte e tyre. Ata kishin shkatërruar Suedinë 7-1 dhe Spanjën 6-1 në ndeshjet e mëparshme. Gazetat e ditës botuan tituj fitoreje para kohe. Presidenti i Konfederatës Braziliane të Futbollit kishte përgatitur fjalimin e fitores. Ishin prerë medalje me emrin e Brazilit si kampion. Vetë Maracanã u stolis si për një festë kombëtare. Brazili ishte në ekstazë – një ekstazë që shumë shpejt do të shndërrohej në një makth kolektiv.
Ndeshja nisi me ritmin që pritej: presion brazilian dhe një atmosferë elektrizuese. Në pjesën e dytë, Friaça shënoi për Brazilin në minutën e 47-të. Stadiumi shpërtheu në delir. Por pastaj ndodhi e pabesueshmja. Uruguai, me një lojë të matur dhe me shpirt gare të hekurt, barazoi me Juan Alberto Schiaffino në minutën e 66-të. Dhe në minutën e 79-të, Alcides Ghiggia – një emër që do të futej përjetësisht në historinë e futbollit dhe në zemrën e errët të dhimbjes braziliane – shënoi golin e dytë për Uruguain, duke i dhënë ekipit të tij fitoren 2-1 dhe titullin e dytë botëror.
Heshtja që ra mbi Maracanã ishte më e fortë se çdo britmë. Tregojnë dëshmitarët e kohës se njerëzit mbetën të ngrirë në vend, shumë prej tyre u përplasën në tokë nga shoku, të tjerë qanin, disa madje thuhet se pësuan atake zemre. Vetë spikeri i stadiumit u ndal së foluri për disa minuta. Brazilianët nuk mund ta besonin atë që ndodhi.
Kjo humbje hyri në histori si “Maracanazo” – një fjalë që në gjuhën spanjolle dhe portugeze përçon një tronditje kombëtare, një traumë. Nuk ishte vetëm një humbje sportive; ishte një katastrofë kombëtare. Për dekada, brazilianët do ta mbartnin atë plagë, duke e konsideruar një njollë në krenarinë e tyre kombëtare. Fanella e bardhë që përdorte kombëtarja braziliane asokohe u braktis përfundimisht pas asaj humbjeje, dhe më pas u krijua fanella ikonike e verdhë me të gjelbrën – që sot është identiteti i Brazilit futbollistik.
Nga ana tjetër, Uruguai u ngrit në majat e lavdisë si David që rrëzoi Goliath-in. Ghiggia, lojtari që shënoi golin vendimtar, do të thoshte më vonë me ironi:
“Në Maracanã, vetëm tre persona ia dolën të heshtnin stadiumin: Papa, Frank Sinatra… dhe unë.”
Finalja e vitit 1950 mbetet jo vetëm si ndeshja më e ndjekur në histori, por edhe si një skenar dramatik ku futbolli kalon kufijtë e sportit dhe bëhet letërsi, mit, tragjedi.
Burimi: Ancient Threads, me shtesë nga arkiva historike dhe dëshmi të kohës.
