📅 Sot, 165 vjet nga lindja e Kolë Idromenos – arkitektit, piktorit, skulptorit, fotografit, kineastit, skenografit e një artisti të plotë të Rilindjes Shqiptare – kujtojmë jo vetëm një njeri, por një epokë të tërë që ai e ndërtoi me shpirtin dhe duart e tij.
Redaksia, WINDOW.AL
Një burrë që i dha frymë europiane Shkodrës në arkitekturë, urbanistikë e kulturë; që solli për herë të parë fotografinë artistike në Shqipëri, që eksperimentoi me kinemanë kur vendi ende nuk dinte ç’ishte ekrani i madh, që la penelin e tij mbi telajo duke na dhuruar vepra të pavdekshme, e që modeloi skenat teatrore me profesionalizëm të jashtëzakonshëm.
Por, tragjikisht, Shqipëria moderne e ka lënë në hije. Sot, në këtë 165-vjetor, asnjë institucion kulturor, asnjë bashki, asnjë ministri nuk e kujton zyrtarisht.
Shumë prej ndërtesave që ai projektoi – krenari të arkitekturës qytetare – ose janë rrënuar nga koha dhe neglizhenca, ose po presin momentin fatal për t’u shembur.
📍 “Kafja e Madhe” – dikur zemra e jetës shoqërore të Shkodrës, tani në gjendje të mjerueshme.
📍 Shtëpia e Dan Hasanit – një shembull i arkitekturës qytetare me dritare të harkuara e elementë të hollë dekorativë, tashmë në rrezik zhdukjeje.
📍 “Vila e Zogut” dhe dhjetëra të tjera brenda Qendrës Historike – po kalben në heshtje, ndërsa betonizimi përreth përparon.
Kolë Idromeno nuk ishte thjesht një artist. Ai ishte mendja që e solli qytetin në shekullin XX kur bota përreth ishte ende e lidhur pas shekujve të shkuar. Ai e bëri Shkodrën një metropol kulturor, një urë mes Lindjes e Perëndimit, duke e shndërruar në model të bashkëjetesës së traditës me modernitetin.
Dhe sot?
Sot e kujtojmë vetëm në ndonjë rresht të ndonjë libri historie, ndërsa veprat e tij rrënohen përpara syve tanë. Kjo është fyerje jo vetëm për kujtimin e tij, por edhe për vetë identitetin tonë kombëtar.
Me harrue rrënjët, âsht me harrue vetveten.
Nëse nuk dimë të mbrojmë e të nderojmë ata që na dhanë formë, atëherë çfarë trashëgimie do t’u lëmë brezave që vijnë?
Kolë Idromeno na flet ende – jo me fjalë, por me gurë, me mure, me dritë, me ngjyrë. Të paktën, le t’i dëgjojmë përpara se heshtja të bëhet varr për gjithçka që ai krijoi.
