ETJA PËR RRËNJË NË KOHË TË TRAZUARA
Romani “Kush ma kthen nënën” i shkrimtarit Kujtim Hajdari është një rrëfim i thellë dhe rrënqethës mbi shthurjen e strukturave tradicionale të jetës shqiptare në vitet e trazuara të pas-komunizmit në Shqipëri. Në një prozë të bukur, të pastër dhe ndjeshmërisht të ngarkuar, autori sjell në vëmendje portretin e një familjeje shqiptare, e cila, e përballur me kolapsin institucional, varfërinë, pasigurinë dhe një boshësi morale e shoqërore që mbretëron në fshatin dhe vendbanimin e saj, shkon në kërkim të dinjitetit dhe jetës njerëzore larg atdheut – fillimisht në Itali dhe më pas, e shtyrë nga krizat e reja ekonomike, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Ky roman, përtej përshkrimit të një itinerari migrator, është dëshmi e shpërfytyrimit të vlerave: familja e dikurshme që bashkohej rreth sofrës, toka që mbillte shpresë, fqinjësia si një dorë e zgjatur e shpirtit – gjithçka venitet nën trysninë e “tranzicionit” që nuk prodhon rilindje e progres, por zbrazëti dhe zvenitje. Figura e nënës, e përdorur si simbol i dheut, dashurisë dhe sakrificës, qëndron në zemër të rrëfimit dhe bëhet boshti emocional i romanit. Pyetja e mprehtë “Kush ma kthen nënën?” është një klithmë e brendshme jo vetëm për humbjen biologjike të saj, por edhe për humbjen e mëmësisë kulturore dhe morale që i lidhte njerëzit me rrënjët.
Romani i Kujtim Hajdarit është një reflektim mbi çmimin që paguhet për t’u larguar nga atdheu – jo vetëm fizikisht, por edhe shpirtërisht, dhe një thirrje e heshtur për rikthim te vlerat që na bëjnë njerëz. Ai nuk akuzon askënd, por dëshmon gjithçka. Dhe kjo dëshmi është më e fuqishme se çdo deklaratë politike. Nëpërmjet kësaj vepre, Kujtim Hajdari i dhuron letërsisë shqipe një rrëfim të hidhur, por mjaft domethënës për nga vlerat imanente të ADN-së, të indit kombëtar në historinë tonë moderne. ***
Ky roman eksploron ndikimin e thellë të kolapsit financiar dhe pasigurisë politike në një fshat të vogël shqiptar dhe një familje të veçantë. Historia fillon me fshatin e Myzeqesë të hedhur në kaos pas falimentimit të një firme të madhe financiare, duke shkaktuar varfëri dhe dëshpërim të përhapur.
Familjet humbasin shtëpitë, tokat dhe burimet e jetesës, ndërsa protesta shpërthejnë në të gjithë vendin. Në qendër të tregimit është Drita, një nënë që përballet me humbjen e burrit të saj dhe pasigurinë që vrenjt të ardhmen e familjes. Bijtë e saj, Luani dhe Dritani, përfaqësojnë dy përgjigje të kundërta ndaj këtyre vështirësive: Luani qëndron i lidhur me fshatin e tyre të përparmë, duke u përpjekur të ruajë traditën dhe komunitetin, ndërsa Dritani kërkon një jetë të re jashtë vendit për të mirën e familjes së tij. Ndërsa familja përpiqet të qëndrojë e bashkuar emocionalisht, diskutimet e tyre zbulojnë konfliktet më të thella të besnikërisë, ambicieve dhe mbijetesës në kohë të turbullta. Angazhimi i Luanit në fshat dhe politika kundërshtohet nga dëshira e Dritanit për të ikur nga varfëria duke shkuar në Itali, duke krijuar tension por duke nxjerrë në pah dilemat e shumë njerëzve në Shqipërinë post-komuniste. Romani reflekton mbi temat e humbjes, reziliencës dhe thyerjes së lidhjeve sociale në një shoqëri të prekur nga korrupsioni dhe dhuna. Në fund, një përplasje e dhunshme me grupe kriminale të udhëhequra nga personazhi Albert nënvizon shkatërrimin e rendit dhe pasojat tragjike të konflikteve të pazgjidhura të vendit.
Luanin kërkojnë ta tërheqin në një botë të errët grupet kriminale të lidhura me trafikun e njerëzve, korrupsionin dhe dhunën në Shqipëri dhe grupet e tjera të hakmarrjes që i ka lindur mosfunksionimi i ligjit.
Grupi hakmarrës i kërkon t’i sinjalizojë për Albertin—një burrë përgjegjës për vuajtjet e familjes dhe të Luanit. Duke pirë kafe, Luani përballet me ndjenja të kundërta frike, urrejtjeje dhe detyre. Turmenti i tij i brendshëm kulmon kur Alberti ekzekutohet nga grupi hakmarrës në mënyrë të egër dhe shfaqet publikisht, duke simbolizuar ligjësinë brutale dhe frikën që përshkon shoqërinë e tyre. Ndërkohë, nëna e
1Luanit pret me ankth, duke reflektuar koston e thellë personale të një
dhune të tillë.
Paralelisht me përvojën e tmerrshme të Luanit, Dritani dhe gruaja e tij Olimbia nisen në një udhëtim të rrezikshëm nga Shqipëria në Itali në kërkim të një jete më të mirë. Ata përballin sfida të mëdha—kalime të rrezikshme detare, kushte jetese të ngushta, pengesa gjuhësore dhe ambiente pune të ashpra. Pavarësisht pengesave, shpresa dhe vendosmëria e tyre e përbashkët i mbajnë duke ecur përpara. Historia e tyre pasqyron përvojën e migrimit, ndërsa luftojnë për të balancuar
premtimin e një fillimi të ri me dhimbjen e ndarjes nga toka e tyre dhe të dashurit.
Në Itali, Dritani dhe Olimbia gradualisht ndërtojnë një stabilitet të brishtë, duke punuar me këmbëngulje dhe duke kapërcyer pengesat burokratike për të siguruar statusin ligjor. Këmbëngulja e tyre mbështetet nga një komunitet në rritje të emigrantëve shqiptarë që u ofron solidaritet dhe ngrohtësi në mes të vështirësive. Narrativi përfundon me një shënim optimizmi të matur, ndërsa Dritani dhe Olimbia festojnë kapërcimin e pengesave së bashku, duke forcuar
fuqinë e lidhjeve familjare dhe komunitare për të ruajtur shpresën dhe reziliencën në toka të panjohura.
Historia ndjek Dritanin dhe familjen e tij ndërsa ata përballen me jetën si emigrantë shqiptarë në Itali. Pasi marrin lejet e qëndrimit, Dritani dhe gruaja e tij, Olimbia, gjejnë ngushëllim dhe bashkësi mes emigrantëve të tjerë në takime të mbushur me gëzime, muzikë dhe histori të përbashkëta vuajtjesh dhe rezistence. Pavarësisht momenteve të gëzimit, ata luftojnë me realitetin e hidhur të ndarjes nga familja në Shqipëri, duke i munguar veçanërisht nëna e Dritanit dhe lidhjet e thella kulturore të lëna prapa. Ardhja e nënës së Dritanit, Drita, për lindjen e të birit, sjell ngrohtësi dhe përkujtime, por edhe tensione të holla brenda shtëpisë, duke pasqyruar sfidat e përzierjes së
traditave dhe përshtatjes ndaj realiteteve të reja. Përfundimisht, Drita vendos të kthehet në Shqipëri, duke kuptuar nevojën për hapësirë dhe paqe brenda familjes së re.
Ndërsa kalojnë vitet, Dritani dhe Olimbia ndërtojnë një jetë të qëndrueshme në Itali, të shënuar nga arritje të qeta dhe shtimi i një fëmije të dytë. Megjithatë, tërheqja e atdheut mbetet e fortë, duke nxitur ndjenja nostalgjie dhe një dëshirë për ribashkim me rrënjët e tyre. Jeta e tyre familjare është e pasur, por e errësuar nga pasiguritë ekonomike të shkaktuara nga kriza financiare e Italisë. Dritani përballet me humbjen e punës dhe frikën për të humbur stabilitetin që ka ndërtuar me mund, ndërsa gruaja e tij mbetet e vendosur të gjejë një rrugë të re përpara. Bisedat me familjen në Shqipëri nxjerrin në pah ndarjen midis vendimit për të mbetur në Itali apo për t’u kthyer në atdhe, një zgjedhje e mbushur me vështirësi emocionale dhe praktike.
Historia kap pamjen komplekse emocionale të emigrantëve të tërhequr midis dy botëve. Eksploron peshën e sakrificave, forcën që gjendet në komunitet dhe familje, si dhe tensionet që lindin kur traditat kulturore ndeshen me mjedise të reja. Në fund, ajo reflekton mbi shpresën dhe rezistencën në mes të vështirësive, kërkimin e përkatësisë dhe sfidën e vazhdueshme për të balancuar aspiratat me dashurinë dhe mallin për shtëpinë.
Dritanin, një emigrant që përballet me zgjedhjen e vështirë midis të kthyerit në Shqipërinë e tij të lindur ose ndjekjes së mundësive të reja jashtë vendit me familjen e tij. Narrativi eksploron konfliktin e tij të brendshëm ndërsa ai merr thirrje të përzemërta nga vëllai i tij, Luani, dhe nëna, të cilët e nxisin të kthehet në shtëpi dhe të ribashkohet me familjen në kushte të vështira. Nostalgjia për fëmijërinë dhe ngrohtësia e rrënjëve të tij përplaset me realitetin praktik të mundësive të kufizuara në fshatin e tyre, duke e detyruar Dritanin të përballet me tensionin midis ndjenjave dhe mbijetesës. Së bashku me gruan e tij, Olimbinë, ai balancon besnikërinë ndaj familjes me ambicien, duke kërkuar rrugën më të mirë përpara ndërsa lufton me ndjenjat e fajit dhe të shpresës.
Ndërsa Dritani viziton fshatin e tij, ai habitet nga stagnimi dhe përparimi i ngadaltë, duke thelluar dyshimet e tij për kthimin. Ndërsa vëllai i tij mban shpresën për të rindërtuar së bashku, Dritani e kupton realitetin e ashpër ekonomik që mund të kufizojë të ardhmen e fëmijëve të tyre. Pas një lamtumire emocionale me familjen, Dritani dhe Olimbia marrin vendimin e vështirë të largimit nga Italia për në Shtetet e Bashkuara, duke shpresuar për stabilitet dhe rritje. Gjatë përgatitjeve, çifti reflekton mbi sakrificat e bëra dhe natyrën e hidhur e të ëmbël të zhvendosjes së jetës së tyre përsëri, duke ruajtur kujtime dhe premtimin e fillimeve të reja ndërsa përballen me pasigurinë me vendosmëri.
Pas mbërritjes në Salem, Massachusetts, Dritani dhe familja e tij mirëpriten nga të afërmit përkrahës dhe një komunitet mikpritës që ndihmon në lehtësimin e tranzicionit. Edhe pse nostalgia dhe tërheqja e shtëpisë vazhdojnë të mbeten, historia përfundon me një shënim
shpresëdhënës, duke theksuar forcën që gjendet në lidhjet familjare, guximin për të pranuar ndryshimin dhe vendosmërinë për të ndërtuar një të ardhme më të mirë për brezin e ardhshëm në një vend të ri.
Në Salem, Massachusetts, pavarësisht ndjenjave fillestare të nostalgjisë dhe pakënaqësisë kur krahasojnë mjedisin e ri me kujtimet e shtëpisë, ata fillojnë të akomodohen në jetën e tyre të re. Mikpritja dhe udhëzimet e Drinit ndihmojnë në lehtësimin e tranzicionit ndërsa ata eksplorojnë qytetin historik, mësojnë për sharmin e tij të vjetër dhe
fillojnë të kuptojnë sistemet ligjore dhe kulturore që do të mbështesin rrugën e tyre të emigracionit. Në mes të sfidave, familja gjen siguri në premtimin e mundësive dhe komunitetin mbështetës.
Ndërsa ditët kalojnë, Dritani dhe Olimbia përballin realitetet praktike të ndërtimit të një jete të re në Amerikë. Dritani trajton çështjet ligjore me ndihmën e një avokati të besuar, Sami, ndërsa Olimbia kërkon punë për të kontribuar në shtëpinë e tyre. Fëmijët e tyre përshtaten gradualisht me mjedisin e ri, duke formuar miqësi dhe u përshtatur me ritmet e shkollës dhe lojës. Edhe pse plot shpresë, familja mbart peshën emocionale të ndarjes nga të dashurit e lënë prapa dhe lufton me sakrificat e nevojshme për të ndjekur një të
ardhme më të mirë.
Ndërkohë, historia zhvendos fokusin në fshatin në Shqipëri, ku Luani shfaqet si një figurë politike e përkushtuar që përpiqet të sjellë ndryshim në atdheun e tij. Përkushtimi i tij ndaj popullit të tij është i patundur, por kjo sjell edhe kosto personale, ndërsa ai përballet me
largimin nga e ëma e tij plakë, Drita, dhe me balancimin e përgjegjësive familjare. Vetmia dhe dëshira e Dritës janë të prekshme, thelluar nga kontakti i kufizuar me djalin dhe familjen e tij jashtë vendit. Pavarësisht tensioneve familjare dhe ftohtësisë së Olimbisë ndaj këtyre lidhjeve në distancë, Drita mban shpresën se një ditë familja do të ribashkohet, ndërsa Luani dhe gruaja e tij Shpresa përpiqen të ruajnë forcën dhe unitetin ndër sfidat e ambicjeve politike dhe kujdesit familjar.
Historia zbulon luftërat emocionale dhe tensionet kulturore të një familje shqiptare të shpërndarë midis atdheut dhe Shteteve të Bashkuara. Drita, e ëma, personifikon dhimbjen e përjetshme të ndarjes ndërsa kërkon kontakt dhe lidhje me djalin e saj, Dritan, i cili ka emigruar në Amerikë. Pavarësisht thirrjeve të vazhdueshme dhe dëshirës së saj, fërkimi rritet me Olimbinë, gruan e Dritanit, e cila, për shkak të shqetësimeve praktike dhe lodhjes, krijon një pengesë që sfidon lidhjet e dobësuara nga largësia. Vetë Dritani lufton për të balancuar ambiciet dhe përgjegjësitë e tij në një vend të ri, së bashku me tërheqjen e thellë të nevojave të familjes së tij në atdhe.
Ndërsa Dritani përpiqet të marrë çertifikimin profesional dhe të ndërtojë biznesin e tij të ndërtimit në Salem, ai njëkohësisht lufton me ndjenjat e fajit dhe mallit. Përpjekjet e tij përfaqësojnë jo vetëm përparim personal, por edhe një mënyrë për të kapërcyer hendekun emocional dhe gjeografik. Jeta familjare në Amerikë, duke përfshirë udhëheqjen e fëmijëve përmes gjuhës dhe kulturës, bëhet një akt delikat i thurjes së kujtimeve të vjetra me realitetet e reja. Ndërkohë,
Luani, vëllai i Dritanit, dhe Shpresa, një aleate familjare, përgatiten për një ribashkim të rëndësishëm, duke nënvizuar rëndësinë e solidaritetit familjar pavarësisht nga presionet politike dhe sociale në atdhe.
Në fund, historia paraqet një portret kompleks të jetës së emigrantit, të shënuar nga këmbëngulja, sakrifica dhe shpresa. Çdo anëtar i familjes personifikon një tension unik midis së kaluarës dhe së tashmes, traditës dhe përshtatjes. Pritja e ribashkimit vepron si një dritë udhëzuese që end jetët e copëtuara, ndërsa ata përpiqen për unitet dhe përmbushje midis sfidave të mërgimit dhe ndjekjes së një të
ardhmeje të përbashkët.
Historia përqendrohet në një familje të shpërndarë nëpër kontinente, të lidhur thellësisht nga lidhjet e dashurisë, traditës dhe sfidat e kohës dhe largësisë. Luani, i përkushtuar dhe i vendosur, përgatitet për një ribashkim të rëndësishëm me të ëmën e sëmurë, Dritën, shëndeti e së cilës po përkeqësohet në sfondin e trashëgimisë së tyre shqiptare.
Historia zhvillohet përmes përpjekjeve të tyre për të ruajtur lidhjet familjare pavarësisht nga ndarja fizike, peshës emocionale të kujdesit dhe bashkëbërjes së kujtimeve të së kaluarës me realitetin e tanishëm.
Dritani, vëllai i Luanit, që tash jeton në Boston dhe ka arritur sukses profesional, por lufton me ndjenjat e fajit dhe vetmisë për shkak të largësisë nga shtëpia dhe familja. Aspiratat e tij në industrinë e ndërtimit dhe jeta në Amerikë vihen në kontrast me dëshirën e tij për lidhje dhe trashëgiminë e shenjtë familjare në Shqipëri. Ndërsa planifikojnë të presin të ëmën, Dritani përballet me një konflikt të brendshëm midis detyrimeve të tij dhe dëshirës për të qenë i pranishëm, veçanërisht kur gjendja e Dritës përkeqësohet.
Historia përshkruan balancën delikate midis detyrës familjare dhe ambicieve personale, duke nxjerrë në pah momentet e përzemërsisë, nostalgjisë dhe shpresës së qëndrueshme për pajtim. Përmes skenave të përgatitjes së dhuratave të përshkuara me simbolikë kulturore, vizotave në spital të mbushura me urgjencë dhe një pushimi familjar të nënvizuar nga dyshimet e fshehta, narrativa eksploron se si dashuria dhe kujtesa lundrojnë nëpër sfidat e sëmundjes, ndarjes dhe kërkimit për kuptim nëpër largësi.
Më pas historia përqendrohet rreth familjes që përballet me distancën emocionale, fajin dhe humbjen nëpër kontinente. Dritani dhe Olimbia, të cilët kanë lënë shtëpinë e tyre në Shqipëri për një jetë të re jashtë vendit, luftojnë me ndjenja të kundërta ndërsa shijojnë një pushim në Karaibe—një shpëtim i përkohshëm i hijezuar nga shqetësimet për nënën e tyre, Dritën, shëndeti e së cilës po përkeqësohet në atdhe. Ndërsa Olimbia përpiqet t’i justifikojë mungesat e tyre duke u fokusuar në nevojën për pushim, Dritani është i torturuar nga brenga pse mund t’i ketë humbur momentet kritike me familjen. Atmosfera e gjallë e Karaibeve kontraston ashpër me turbullirat emocionale të rrënjosura në atdhe, duke pasqyuar tensionin midis shpëtimit dhe përgjegjësisë.
Ndërkohë, Drita përjeton vetmi dhe izolim në fshatin e tyre shqiptar, ditët e saj të shënuara nga thirrjet e pafund telefonike që mbeten të paanuara ose të injoruar nga Olimbia, duke thelluar hendekun emocional. Dëshira e saj për lidhje dhe ngrohtësinë e familjes nxjerr në pah ndikimin e dhimbshëm të distancës fizike dhe emocionale.
Narracioni zbulon kompleksitetin e dinamikave të familjeve të emigrantëve, ku ndjekja e një jete më të mirë përplaset me lidhjet që e mbajnë familjen të bashkuar.
Tragjedia godet kur Dritani merr lajmin e vdekjes së Dritës, duke ndezur valë trishtimi, keqardhjeje dhe faji të heshtur midis tij dhe Olimbisë. Kthimi i tyre në fshat i përballet me konflikte të pazgjidhura dhe gjykimin e një komuniteti që e di për mungesën e tyre në një kohë kritike. Vëllezërit, Dritan dhe Luan, pajtohen për humbjen e përbashkët në një sfond traditash dhe pritjesh, ndërsa Olimbia lufton për të gjetur vendin e saj në këtë botë emocionesh të pashprehura.
Janë momente me një ndjesi zie, por edhe me një premtim të brishtë shërimi dhe rilidhjeje.
Dritani me familjen e tij përballen me trishtimin dhe keqardhjet e lëna nga vdekja e nënës së tyre, Dritës. Ndërsa mblidhen në fshatin e tyre—një mjedis i përshkuar nga traditat dhe pritjet komunitare— tensioni midis lidhjeve të vjetra dhe mungesave të kaluara bëhet i prekshëm. Dritani, pasi u largua për ëndrra të largëta suksesi, përballet me gjykimin e ftohtë të fshatarëve dhe çarjet e ndjeshme brenda familjes, veçanërisht në marrëdhënien e tij të tendosur me vëllanë Luanin dhe kunatën Shpresën. Narracioni eksploron temat e
mungesës, fajit dhe çmimit të rëndë të ambicieve për lidhjet familjare.
Brenda shtëpisë së nënës së tyre, zbulimi nga Dritani i ditarit të shkruar me dorën e Dritës zbulon thellësinë e dëshirës së saj dhe thirrjet e paanuara që simbolizojnë neglizhencën e tij e veçanërisht të Olimbisë. Bisedat midis Dritanit dhe Olimbisë, gruas së tij, zbulojnë dhimbje të përbashkëta dhe keqkuptime rreth detyrës, dashurisë dhe mbijetesës. Së bashku, ata përballin realitetin e ashpër se si ambiciet dhe distanca kanë krijuar boshllëqe emocionale dhe keqkuptime që duhen adresuar. Emocionet e papërpunuara tregojnë balancën delikate midis trishtimit dhe shpresës për pajtim.
Historia kulmon në shëtitjen e vetmuar të Dritanit në varrezat e fshatit, ku ai përballet me kujtimet e nënës së tij dhe peshën e mungesës së tij. I rrethuar nga heshtja dhe shenjtëria e vendpushimit, ai reflekton mbi sakrificat e bëra dhe lidhjet e thella që qëndrojnë pavarësisht nga koha dhe distanca. I mbështetur nga vëllai dhe gruaja, Dritani nis një udhëtim drejt shërimit, duke kuptuar se familja, edhe pse e provuar nga vështirësitë e jetës, mbetet themeli i qëndrueshëm përtej humbjes dhe keqardhjes.
Dritani, një burrë i kapur midis ambicioneve të tij jashtë vendit dhe rrënjëve të thella të atdheut dhe familjes, veçanërisht kujtimit të nënës së tij, Dritës, këtë barrë e ndjen jashtëzakonisht shumë. Ndërsa suksesi në Amerikë e ka larguar atë nga fshati, sakrificat dhe dashuria e nënës së tij mbeten të gjalla në zemrën e tij, duke e tërhequr për në shtëpi.
Vizita në varrin e saj nxit brenda tij pendim dhe mall, ku Dritani përballet me fajin për mungesën e tij, por gjithashtu gjen një mundësi për falje dhe pajtim me familjen dhe me veten e tij.
Në kthimin në fshat, Dritani dhe familja e tij fillojnë të shërojnë lidhjet e thyera nga vite largësie dhe neglizhencë. Së bashku me
vëllanë Luanin dhe kunatën Shpresën, ata planifikojnë përmirësime për fshatin, si riparimin e rrugëve dhe zgjerimin e hapësirave publike, duke simbolizuar një angazhim të ri ndaj trashëgimisë së tyre. Olimbia reflekton mbi ftohësinë e saj të kaluar ndaj Dritës dhe përpiqet të
riparojë marrëdhëniet me familjarët e bashkëfshatarët.
Fshati në vetvete bëhet një vend i rilindjes dhe kujtimit, ku banorët përqafojnë përpjekjet e restaurimit dhe nderojnë kujtimin e Dritës përmes një busti dhe hapësirave të rinovuara publike. Historia arrin kulmin në një ceremoni prekëse ku fshati, të rinj dhe të vjetër, mblidhen për t’i dhënë ndere dashurisë dhe sakrificës së nënave si Drita. Dritani, duke qëndruar mes tyre, ndjen një lidhje të thellë me rrënjët e tij, i pajtuar me të kaluarën dhe plot shpresë për të ardhmen. Por gjithmonë e vret pendimi për fjalët e pathënë ndaj nënës së tij të ndjerë, Drita. Historia vazhdon përmes një ceremonie në nderim të Dritës, ku anëtarët e familjes pajtohen, duke mbyllur vite dhimbjeje dhe largësie. Olimbia, gruaja e Dritanit, i afrohet jo me konflikt, por me dashuri e ndjenjë te thellë pendimi, si simbol i unitetit familjar.
Mbledhja e fshatarëve reflekton mbi sakrificën, ëndrrat dhe dashurinë e përjetshme, duke sjellë një ndjesi paqeje dhe rilindje në mes të dhimbjes e trishtimit të përbashkët. Ky moment simbolizon një fund, por edhe një fillim të ri—duke lidhur të kaluarën me të tashmen.
Historia kalon në ambientin intim familjar pas ceremonisë, ku Dritani dhe Olimbia, në shoqëri me fëmijët e tyre, vizitojnë varrin e Dritës. Familja ndan poezi, përqafon faljen dhe ringjall lidhjet e dikur të tendosura nga keqkuptimet dhe largësia. Rreth tryezës së darkës, kujtimet për Dritën mbushin dhomën—dashuria, sakrificat dhe prania e saj ndihen thellë, pavarësisht nga mungesa e saj. Atmosfera është e pasur me tregime, qeshje dhe lot, duke ilustruar se si ndërlidhja me trashëgiminë e Dritës sjell ngushëllim dhe forcim të lidhjeve
familjare. Kur bie nata, një ndjesi sereniteti dhe shprese për të ardhmen përfshin familjen.
Më në fund, tregimi ndjek Dritanin në mëngjesin kur ai duhet të largohet përsëri nga fshati, këtë herë duke mbajtur një trishtim dhe nostalgji të thellë. Ai lufton hapur me ndjenjat e fajit për mosqenjen në momentet e fundit të nënës së tij dhe për përparësinë e punës dhe premtimeve të largëta ndaj afërsisë. Duke qëndruar përpara statujës së Dritës, Dritani përballet me pendimet dhe humbjen e pakthyeshme, duke pranuar se asnjë sukses apo dërgesa parash nuk mund të zëvendësojë praninë e pakrahasueshme të një nëne. Historia mbyllet me klithmën impresionuese, plot dhimbje të tij, një shprehje e fuqishme e mallit dhe realitetit të ëmbël e të hidhur, të humbjes dhe kujtimit:
”Kush ma kthen nënën!?”
Shkruar: Nga Zekerija Idrizi – shkrimtar, kritik letrar
*** Parathënia ime vështrimore për romanin ”Kush ma kthen nënën?” të autorit Kujtim Hajdari:
