Frika nga njerëzit e mirë si rreziku më i madh për protestën!

Çdo protestë përballet herët a vonë me një pyetje që rrallë bëhet publikisht: kush ka të drejtë të flasë në emër të saj?

Kjo nuk është pyetje procedurale por ekzistenciale për fatin e protestës sepse mënyra se si një lëvizje zgjedh zërat e saj tregon më shumë për kulturën e saj sesa çdo manifest politik apo deklaratë për shtyp që ajo jep.

Në shikim të parë, problemi mund të duket i thjeshtë. Në mikrofon dalin njerëz që nuk kanë aftësinë për të artikuluar idetë e protestës. Fjalimet janë të gjata, pa strukturë, pa argument, pa forcë morale apo intelektuale. Publiku që e ndjek protestën nga ekrani nuk sheh mijëra qytetarët që mbushin sheshin por sheh pikërisht ata pak njerëz që flasin dhe fillon ta identifikojë nivelin e protestës me nivelin e mikrofonit.

Dhe kjo është vetëm shtresa e parë e problemit. Problemi i vërtetë lind kur kupton se kjo nuk është pasojë e mungesës së përzgjedhjes por pasojë e një përzgjedhjeje të gabuar.

Shumë figura publike me integritet, shumë intelektualë, ekspertë, artistë, gazetarë apo qytetarë me aftësi të spikatura komunikimi nuk lejohen të flasin. Ata nuk janë harruar por janë përjashtuar, ndërsa mikrofoni u rezervohet një rrethi të ngushtë njerëzish që nuk e sfidojnë autoritetin e atyre që e menaxhojnë protestën.

Këtu problemi pushon së qeni komunikim dhe bëhet problem pushteti.

Në nivelin sistemik shfaqet një realitet tjetër. Nuk ekzistojnë kritere transparente për përzgjedhjen e folësve, nuk ka një proces të hapur, dhe nuk ka as një komision përfaqësues. Vendimet merren nga pak njerëz, sipas logjikave informale. Për pasojë, mikrofoni nuk administrohet si një aset strategjik i protestës, por si një instrument kontrolli.

Pra, është botëkuptimi që prodhon këtë sjellje: më mirë njerëz mediokër që më binden sesa njerëz të aftë që mund të më bëjnë hije.

Kjo është një nga patologjitë më të njohura të organizimeve të përkohshme. Në literaturën e organizimit kjo lidhet me pasigurinë e lidershipit. Liderët e sigurt kërkojnë njerëz më të mirë se vetja dhe krijojnë organizata të forta në kohë. Liderët e pasigurt kërkojnë njerëz më të dobët se vetja dhe prodhojnë organizata gjithnjë e më mediokre, sepse çdo brez përzgjedh njerëz edhe më pak të aftë.

Ky mekanizëm nuk është parë vetëm në organizata por është parë edhe në lëvizjet më të mëdha qytetare. Te Occupy Wall Street, mungesa e strukturës nuk prodhoi demokraci të pastër. Përkundrazi, në shumë raste krijoi elita informale që kontrollonin diskutimin dhe përfaqësimin. Kësisoj, një lëvizje kundër elitave prodhoi elitat e veta.

Në anën tjetër qëndron Solidarnos. Një nga arsyet e suksesit të saj ishte pikërisht e kundërta. Kjo lëvizje nuk pati frikë nga intelektualët, profesorët, artistët, klerikët dhe figurat publike. Ajo i kërkoi ata sepse e kuptoi se autoriteti moral dhe intelektual nuk e zvogëlonte lëvizjen por e zgjeronte atë. Regjimi e kishte shumë më të vështirë ta paraqiste si një grup radikalësh kur në të ishin bashkuar disa nga mendjet më të respektuara të vendit.

Këto shembuj na çojnë te dilema klasike e teorisë së lëvizjeve sociale. Nga njëra anë qëndron ideali demokratik, pra ‘çdo qytetar duhet të ketë zë,’ ndërsa nga ana tjetër qëndron nevoja strategjike, pra ‘jo çdo qytetar duhet të jetë fytyra publike e lëvizjes.’

Kjo dilemë nuk zgjidhet duke eliminuar njërën palë por duke dalluar hapësirat e pjesëmarrjes nga hapësirat e përfaqësimit. Një protestë mund të jetë plotësisht demokratike dhe njëkohësisht shumë selektive për ata që mbajnë mikrofonin. Por selektiviteti ka kuptim vetëm kur bazohet mbi meritën.

Në momentin kur përzgjedhja bazohet mbi besnikërinë personale dhe jo mbi aftësinë për të përfaqësuar kauzën, protesta rrezikon të shndërrohet në avokim për organizatorët dhe jo për kauzën.

Për të mos mbetur tek struktura dhe marrëdhëniet, duhet shpjeguar funksioni social-politik i mikrofonit Mikrofoni nuk është thjesht një altoparlant por është porta e qytetit. Që në lashtësi, portat e qyteteve nuk shërbenin për të përjashtuar qytetarët por për të mbrojtur qytetin. Si rregull, rojet nuk pyesnin nëse pëlqenin apo jo dikë, por nëse ky dikush i shërbente qytetit apo e dëmtonte atë.

Lënia e portës pa rojë, rrezikonte ta zhyste qytetin me kaos. Por ekzistonte edhe një rrezik më i madh. Nëse roja fillon të mos lejojë të hyjnë qytetarët më të aftë, sepse ka frikë se mos i zënë vendin, qyteti fillon të dobësohet nga brenda. Historia tregon se qytetet nuk bien vetëm kur sulmohen nga jashtë por bien edhe sepse përzënë njerëzit më të mirë që kanë.

E njëjta gjë ndodh edhe me protestat, që
nuk dobësohen kur pakësohen njerëzit në shesh por kur njerëzit më të aftë nuk ndihen të mirëpritur.

Nga ai moment, energjia kolektive që nevojitet për të sfiduar pushtetin jashtë protestës, fillon të konsumohet për të mbrojtur apo sfiduar pushtetin brenda protestës. Ky është momenti kur një lëvizje pushon së qeni e tillë dhe konvertohet në një organizatë që menaxhon hierarkinë e vet.

Shkruan Vehap Kola: