Nga partner strategjik në barrë politike: Trump po izolohet gjithnjë e më shumë në Europë, ndërsa kryeqytetet europiane po refuzojnë ta bëjnë të tyren një luftë që nuk e nisën, nuk e kontrollojnë dhe nuk e besojnë.
Ka momente kur politika ndërkombëtare zhvishet nga propaganda dhe mbetet vetëm e vërteta e ftohtë: Europa nuk do të hyjë në luftën e Trumpit me Iranin. Jo sepse i mungon forca. Por sepse i ka mbetur ende një grimë arsye, një grimë kujtese historike dhe një detyrim minimal ndaj ligjit ndërkombëtar. Kjo është arsyeja pse refuzimi europian nuk është thjesht taktikë. Është vetëmbrojtje politike, ekonomike dhe morale. Reuters raportoi se Gjermania, Franca, Britania dhe vende të tjera europiane refuzuan përfshirjen e drejtpërdrejtë në operacionet ushtarake kundër Iranit, me deklarata të qarta si “kjo nuk është lufta jonë” dhe “ne nuk jemi palë në konflikt”.
Trump mund të kërkojë bindje, nënshtrim apo rreshtim mekanik, por Europa po i thotë diçka që nuk do ta dëgjojë: aleanca nuk do të thotë ndjekje qorre drejt humnerës. Sipas Reuters, liderët europianë janë shprehur se nuk janë konsultuar siç duhet, nuk e kuptojnë qartë objektivin strategjik të luftës dhe nuk shohin një plan bindës për fundin e saj. Kjo do të thotë se Uashingtoni kërkon përfshirje, por nuk ofron as qartësi, as garanci, as legjitimitet të mjaftueshëm.
Dhe kur edhe Giorgia Meloni, një nga figurat europiane më të afërta me Trumpin, detyrohet të marrë distancë publike, atëherë sinjali është shumë më i madh sesa një krisje personale. Reuters raportoi më 13 prill se Meloni e quajti “të papranueshme” sulmin verbal të Trump ndaj Papës Leo, në një nga qortimet e saj më të rralla publike ndaj tij. Një ditë më pas, Reuters raportoi se vetë Trump u kthye kundër Melonit, duke thënë se ishte “i shokuar” prej saj. Kjo nuk është thjesht nervozizëm mes aleatësh. Kjo është dëshmi se raporti i dikurshëm “i hekurt” po çahet nën peshën e papërgjegjshmërisë politike.
Në të njëjtën kohë, edhe segmentet e djathta europiane që dikur e shihnin Trumpin si flamur ideologjik kanë nisur të tërhiqen. Reuters raportoi që në janar se parti të së djathtës dhe populiste në Europë po distancoheshin nga Trump për shkak të lëvizjeve të tij agresive në politikën e jashtme dhe kostos politike që ai po sillte në opinionin europian. Pra, çarja nuk ka nisur dje; ajo po thellohet.
Thelbi është ky: lufta me Iranin po e godet Europën aty ku i dhemb më shumë, te energjia, transporti, bujqësia dhe kostoja e jetesës. Reuters raportoi më 15 prill se Komisioni Europian po përgatiste grante, subvencione, lehtësime fiskale dhe kredi për të amortizuar goditjen e luftës në sektorë si bujqësia, peshkimi dhe transporti, ndërsa çmimi i plehrave azotike në BE ka shkuar rreth 58% mbi mesataren e vitit 2024. Po atë ditë, Reuters raportoi gjithashtu se BE ka paralajmëruar për një goditje të zgjatur energjetike nëse konflikti vazhdon, me rritje ekstreme çmimesh, vështirësi për magazinimin e gazit para dimrit dhe madje mungesa të lokalizuara të karburantit ajror.
Pra po, kjo luftë po e varfëron Europën çdo ditë e më shumë. Dhe ndërsa qytetari europian paguan më shumë për energjinë, ushqimin, transportin dhe pasigurinë, përfituesit nuk janë domosdoshmërisht europianë. Pikërisht këtu lind edhe rebelimi politik i heshtur i kontinentit: pse duhet Europa të mbajë faturën e një aventure që nuk e ka shkruar vetë?
Në këtë panoramë, edhe referencat për gjendjen mendore dhe sjelljen e Trumpit nuk kanë lindur nga hiçi. Nancy Pelosi ka folur më parë për nevojën e një “intervention” nga familja apo stafi i tij për të mirën e vendit, pra për një ndërhyrje serioze ndaj sjelljes së tij politike, edhe pse formulimi i saktë i dokumentuar nga Reuters nuk ishte “psikiatri”, por “intervention”.
Dhe këtu duhet thënë pa ekuivok: respekti për popullin iranian nuk do të thotë mbështetje për luftën. Të urosh liri për njerëzit që jetojnë nën represion është njerëzore. Por të përdorësh vuajtjen e tyre si justifikim për shkeljen e ligjit ndërkombëtar, për destabilizim rajonal dhe për një spirale të re pushtimesh, është hipokrizi e paketuar si moral. Pikërisht për këtë arsye liderët europianë po insistojnë më shumë te zgjidhja e negociuar dhe jo te përfshirja e drejtpërdrejtë ushtarake.
Në fund, tabloja është e qartë: Trump po mbetet gjithnjë e më i vetëm në Europë. Meloni nuk është më mburoja e dikurshme. Kryeqytetet europiane nuk duan të bëhen ushtarë të një lufte pa fund. Dhe ekonomia europiane nuk mund të vazhdojë të sakrifikohet për një krizë që po i gllabëron energjinë, stabilitetin dhe sovranitetin politik. Kjo nuk është tradhti ndaj aleancës perëndimore. Kjo është refuzim për t’u bërë bashkëfajtore në një kurs të verbër. Europa, më në fund, po kupton se ligji ndërkombëtar nuk mund të flaket sa herë Uashingtoni humbet busullën.
