Kryeministri Rama fton thethjanët të aplikojnë për paketën e maleve!

Fadroma mbi Thethin – kur shteti i shkatërron ata që mbrojtën natyrën kur ai mungoi

Nga Redaksia Window.Al

Aksioni i Inspektoratit Kombëtar të Mbrojtjes së Territorit (IKMT) për shembjen e ndërtimeve pa leje në Parkun Kombëtar të Thethit është mbyllur – por jo dhembja, jo rrëfimet, jo pasojat. 70 objekte janë shembur, ndërsa dy të tjera mbeten në prag të prishjes, në pritje të dorëheqjes së pronarëve që janë ftuar “t’i çmontojnë vetë”. Pas largimit të fadromave, vendin e morën mjetet e ushtrisë, për të “pastruar inertet” – një metaforë e zymtë për atë që ndodhi në këtë skaj të Alpeve shqiptare: pastrim i rrënojave fizike, por aspak i plagëve sociale.

Ky aksion nuk është thjesht një operacion teknik për zbatimin e ligjit. Është një histori e rëndë, që flet shumë për mënyrën si shteti shqiptar e kupton rendin, turizmin dhe marrëdhënien me komunitetin lokal. Është një tregues se për pushtetin, pamja nga sipër ka më shumë vlerë sesa jeta përbrenda.

Në vend të dialogut, u zgjodh forca. Në vend të planifikimit urban, u përdor urdhri. Në vend të ndërtimit të partneritetit me banorët e zonës – u përplasën mbi ta fletërrufe, buldozerë dhe komunikata sterile që e quajnë këtë proces një “sukses institucional”.

Por pyetja themelore është kjo: ku ishte shteti kur Thethi po ndërtohej me duar, djersë dhe dëshirë për t’u hapur ndaj turizmit?

Për vite me radhë, banorët e Thethit, të lënë pa rrugë funksionale, pa kanalizime, pa energji të qëndrueshme dhe pa plane rregulluese, u përpoqën të krijojnë një model mikpritjeje të thjeshtë, bazuar mbi trashëgiminë kulturore dhe burimet natyrore. Ata nuk ishin ndërtues abuzivë – ishin të vetmit që iu përgjigjën fluksit turistik në mungesë totale të shtetit. Ndërtuan dhoma për të fjetur, shtruan rrugica me dorë, u ndanë mes kafshëve të shtëpisë dhe vizitorëve – në një përpjekje për të mbijetuar, por edhe për të dhënë diçka nga vetja.

Sot, shumë prej tyre janë shpallur fajtorë.

Shembjet ndodhën në një atmosferë ku frika dhe zhgënjimi u përzien me zemërimin. Aty nuk kishte abuzues të mëdhenj me resortet e betonit. Aty kishte familje që kanë trashëguar toka në mënyrë gojore, në një vend ku kadastra moderne mbetet ende një iluzion.

Shteti erdhi me plan pasojash, jo me plan zhvillimi.

Pasi ndërtoi narrativën e “ndërtimeve të paligjshme në park”, ai nuk u kujdes të ndajë ndërmjet ndërtuesve të rastësishëm dhe atyre që ishin pjesë natyrore e territorit. Nuk u ofrua legalizim me kushte, nuk u ndërtua një marrëveshje. U përdor fjala aksion, që në vetvete përjashton bashkëpunimin.

Ndërkohë, qeveria u bëri thirrje banorëve të aplikojnë në të ashtuquajturën paketa e maleve – një program që askush në Theth nuk di saktësisht çfarë përmban, si funksionon, kush përfiton realisht. Me gjuhën e procedurave burokratike, qeveria i bën ftesë një komuniteti që nuk ka as akses të qëndrueshëm në internet, as ndihmë juridike, as infrastrukturë teknike për të qenë “përfitues i skemave të zhvillimit”.

Në vend të skemave për të legalizuar, adaptuar apo përmirësuar ekzistuesen, shteti kërkon ta fillojë gjithçka nga zero, por mbi çfarë themeli? Mbi rrënojat që lanë fadromat?

Ironia e gjithë kësaj është se turizmi, arsyeja kryesore pse ndërtuan banorët, është i njëjti motiv që shteti përdor për të justifikuar shembjet. Por turizmi nuk është vetëm peizazh. Ai është mikpritje, rrëfim, njerëz. Pa banorët e tij, Thethi është thjesht një kartolinë pa jetë.

Në vend që Thethi të bëhej një shembull i bashkëjetesës mes natyrës, komunitetit dhe turizmit të qëndrueshëm, ai u trajtua si një zonë operacionale, ku ligji nuk shpjegohet, por zbatohet si urdhër ushtarak.

Kështu, për të shpëtuar natyrën nga ndërtimet pa leje, po e boshatisim nga njerëzit që e mbrojtën atë kur shteti s’kishte asnjë plan. Po i largojmë ata që e bënë Thethin të famshëm me bujtinat e tyre modeste, me ushqimin e tyre tradicional, me historitë që rrëfenin te oxhaku.

Turizmi nuk duhet të jetë vetëm statistikë dhe raportime mujore. Turizmi është marrëdhënie. Dhe sot, marrëdhënia mes shtetit dhe Thethit është plagë. Një plagë që nuk e shëron dot as propaganda, as fotot ajrore, as fjalët e përzgjedhura nëpër komunikata zyrtare.

Nëse duam të shpëtojmë Thethin, duhet ta fillojmë nga respekti. Nga dëgjimi. Nga bashkëjetesa. Jo nga shembja.

Në fund të fundit, ajo që u shemb nuk ishin vetëm mure. Ishin urat mes një komuniteti dhe një shteti që nuk arriti kurrë të kuptojë se zhvillimi nuk vjen me shkatërrim, por me ndërtim të përbashkët.