Kur shteti i kthen shpinën më të pambrojturve… Kush do të mbajë përgjegjësi?

Ka plagë që nuk shihen me sy. Janë plagët e njerëzve që çdo ditë luftojnë me një sëmundje të rëndë, me paralizën, me humbjen e aftësive fizike apo mendore dhe që, në vend të mbështetjes nga shteti, përballen me dyer të mbyllura, burokraci, refuzime dhe zhgënjim. Kjo është drama e qindra familjeve shqiptare, të cilat prej kohësh ngrenë zërin se sistemi që duhet t’i mbrojë, po i lë në mëshirë të fatit.

Në ditët e fundit kemi marrë kontakte dhe ankesa nga familjarë të personave me aftësi të kufizuara, të cilët pretendojnë se janë përballur me padrejtësi të rënda gjatë procesit të vlerësimit të statusit të invaliditetit. Disa prej tyre shprehen se u janë kërkuar para ose ndërhyrje për të përfituar atë që u takon me ligj, ndërsa të tjerë thonë se, megjithëse kanë gjendje të rëndë shëndetësore dhe dokumentacion mjekësor, janë refuzuar. Këto janë pretendime tepër të rënda dhe kërkojnë hetim të plotë e të pavarur.

Në qendër të këtyre ankesave është komisioni në Tiranë që vendos mbi aftësinë e kufizuar të qytetarëve. Vendimet e këtij komisioni nuk janë thjesht firma mbi një letër. Ato vendosin nëse një familje do të ketë mundësi të blejë ilaçet, të sigurojë ushqimin, të paguajë terapitë apo të mbijetojë me dinjitet.

Askush nuk ka të drejtë morale që, nga një zyrë apo një tavolinë, të vendosë me indiferencë mbi fatin e një njeriu që nuk ecën, nuk sheh, nuk dëgjon apo vuan nga sëmundje të rënda. Çdo vendim i padrejtë nuk është thjesht një procedurë administrative; ai ka pasoja të drejtpërdrejta në jetën e njerëzve dhe të familjeve të tyre.

Nëse pretendimet për korrupsion, favorizim apo trajtim të pabarabartë janë të vërteta, atëherë kemi të bëjmë me një plagë të rëndë morale dhe institucionale që nuk mund të fshihet pas neneve të ligjit. Ligji është krijuar për të mbrojtur qytetarin, jo për t’u përdorur si mburojë ndaj mungesës së përgjegjësisë.

Shqetësuese është edhe heshtja. Familjet pyesin: ku janë institucionet? Ku janë organet e drejtësisë? Pse çdo denoncim duket sikur humbet në korridoret e administratës? Pse zëri i njerëzve më të pambrojtur nuk dëgjohet me të njëjtën forcë si zërat e pushtetit?

Edhe mediat duhet të bëjnë më shumë. Historia e një personi të paralizuar që endet me muaj të tërë për të provuar atë që shihet me sy të lirë nuk duhet të kalojë në heshtje. Këto histori meritojnë investigim, transparencë dhe përgjigje.

Një shtet matet nga mënyra se si trajton njerëzit e tij më të dobët. Nëse një person me aftësi të kufizuara detyrohet të luftojë jo vetëm me sëmundjen, por edhe me një sistem që ai e percepton si të padrejtë, atëherë kemi dështuar si shoqëri.

Për këtë arsye kërkohet transparencë e plotë për çdo vendim, publikim i kritereve të vlerësimit, hetim serioz për çdo pretendim të ngritur dhe përgjegjësi për këdo që ka shkelur ligjin. Personat me aftësi të kufizuara nuk kërkojnë lëmoshë. Ata kërkojnë vetëm atë që u takon: drejtësi, dinjitet dhe respekt për jetën e tyre.

Sepse askush nuk duhet të ndihet i braktisur nga shteti në momentin kur ka më shumë nevojë për të.

Çdo ditë në Shqipëri ka familje që përballen jo vetëm me dhimbjen e një sëmundjeje apo një paaftësie të rëndë, por edhe me një betejë të gjatë, rraskapitëse dhe shpesh poshtëruese për të fituar atë që u takon me ligj. Për shumë qytetarë, rruga drejt njohjes së statusit të personit me aftësi të kufizuara është kthyer në një kalvar burokratik, ku shpresa zbehet nga dita në ditë.

Prej kohësh kanë mbërritur ankesa të shumta nga familjarë dhe vetë persona me aftësi të kufizuara, të cilët pretendojnë se janë përballur me vendime që i konsiderojnë të padrejta, pavarësisht gjendjes së tyre të rënduar shëndetësore. Ka edhe pretendime se në disa raste janë kërkuar ryshfete ose ndërhyrje për të përfituar statusin, ndërsa ata që nuk kanë mundësi ekonomike apo mbështetje mbeten jashtë sistemit. Këto janë akuza shumë serioze që, nëse janë të vërteta, kërkojnë hetim të menjëhershëm nga organet kompetente.

Në qendër të kritikave është komisioni përgjegjës për vlerësimin e aftësisë së kufizuar në Tiranë, i përbërë nga kryetari Eris Ranxha, zëvendëskryetari Arsen Seferi dhe anëtarët Edmond Kallembi, Ejona Isakaj, Bujar Cakani dhe Eneida Çapo. Ky komision merr vendime që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve, duke përcaktuar nëse ata do të përfitojnë apo jo statusin dhe mbështetjen që parashikon ligji.

Askush nuk duhet të dënohet dy herë: një herë nga sëmundja dhe një herë nga sistemi. Kur një person është i paralizuar ose vuan nga një gjendje e rëndë shëndetësore, është e natyrshme që familjarët të kërkojnë përgjigje nëse statusi refuzohet. Në raste të tilla, transparenca duhet të jetë absolute dhe çdo vendim duhet të jetë i argumentuar, i dokumentuar dhe i verifikueshëm.

Ligjet ekzistojnë për të mbrojtur qytetarët, jo për t’i lënë ata pa mbështetje. Nëse ka zbatim të gabuar të ligjit, padrejtësi administrative apo korrupsion, përgjegjësia duhet të jetë individuale dhe institucionet duhet të reagojnë pa vonesë.

Edhe më shqetësues është perceptimi i krijuar tek shumë familje se zëri i tyre nuk dëgjohet. Ata ndihen të braktisur, ndërsa shpresojnë që organet e drejtësisë, përfshirë SPAK-un, të verifikojnë çdo denoncim dhe çdo pretendim për korrupsion apo shpërdorim detyre. Një shtet ligjor nuk mund të funksionojë mbi dyshime të pashqyrtuara.

Po aq i rëndësishëm është edhe roli i mediave. Historia e personave me aftësi të kufizuara nuk duhet të kujtohet vetëm në ditë simbolike. Gazetarët investigativë kanë detyrimin moral dhe profesional të dëgjojnë këta qytetarë, të verifikojnë faktet dhe të ndihmojnë që e vërteta të dalë në dritë.

Personat me aftësi të kufizuara nuk kërkojnë privilegje. Ata kërkojnë vetëm drejtësi, dinjitet dhe respektimin e të drejtave që ua garanton ligji. Çdo pretendim për korrupsion, favorizim apo padrejtësi meriton hetim të plotë dhe të paanshëm. Nëse këto akuza rezultojnë të vërteta, përgjegjësit duhet të mbajnë përgjegjësi para ligjit. Nëse jo, institucionet duhet të shpjegojnë publikisht se si merren këto vendime.

Shqipëria nuk mund të quhet një shtet social nëse qytetarët më të pambrojtur ndihen të braktisur. Drejtësia matet pikërisht nga mënyra se si trajtohen ata që kanë më shumë nevojë për mbështetjen e shtetit.