SOT DITA BOTËRORE E GOMARIT:

Gomari, kafsha e përulur dhe kokëfortë që i shërbeu njeriut për më shumë se pesë mijë vjet

Ndoshta shumë prej nesh nuk e dinë se, mes dhjetëra datave përkujtimore që kremton bota moderne, ekziston edhe një ditë kushtuar gomarit. Dhe kjo nuk lidhet aspak me talljet, fabulat apo ngarkesën groteske që kjo krijesë ka bartur padrejtësisht në imagjinatën njerëzore. Përkundrazi, është një ditë respekti për një nga kafshët më besnike, më të durueshme dhe më punëtore që ka ecur ndonjëherë pranë njeriut.

Dita Botërore e Gomarit lindi si ide e Raziq Ark, një studiues i apasionuar pas kafshëve të shkretëtirës, i cili në vitin 2018 ngriti pyetjen e thjeshtë, por domethënëse: si është e mundur që njerëzimi nuk kishte menduar ende të nderonte gomarin për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në historinë e qytetërimit? Nga kjo nismë u krijua një komunitet sensibilizues në rrjetet sociale, i cili solli në vëmendje jetën e vështirë, sakrificat dhe rolin jetik të kësaj kafshe në shumë vende të botës. Që prej asaj kohe, Dita Botërore e Gomarit është kthyer në një simbol mirënjohjeje dhe ndërgjegjësimi.

Mediat ndërkombëtare i kushtuan vëmendje kësaj nisme. Gazeta britanike “Daily Express”, ndër të tjera, publikoi artikuj me fakte pak të njohura për gomarët, duke zbuluar dimensione të habitshme të natyrës së tyre. Për shembull, shumë pak njerëz e dinë se gomarja femër quhet “Xheni”.
Por përtej kurioziteteve, gomari mbetet një mrekulli e heshtur e natyrës. Ai është jashtëzakonisht i fortë. Në raport me përmasat e trupit, një gomar mund të tregojë më shumë qëndrueshmëri dhe forcë sesa një kalë i së njëjtës madhësi. Jetëgjatësia e tij kalon shpesh pesëdhjetë vitet, ndërsa kujtesa e tij është mbresëlënëse. Gomarët janë në gjendje të njohin vende dhe kafshë të tjera edhe pas më shumë se një çerek shekulli.
Edhe pse në mënyrë të padrejtë është përdorur si simbol i budallallëkut, gomari shquhet për inteligjencë, maturi dhe instinkt mbijetese. Ai nuk bindet verbërisht. Refuzimi i tij për të lëvizur, që shpesh interpretohet si kokëfortësi, është në të vërtetë një mekanizëm mbrojtës. Gomari ndalet kur ndjen rrezik ose kur diçka nuk është në interesin e tij. Ai mendon përpara se të veprojë.
Një nga tiparet më karakteristike të tij janë veshët e gjatë, të cilët njerëzit i kanë përdorur shpesh si objekt talljeje. Por pikërisht ata veshë janë një mrekulli funksionale e natyrës. Ata ndihmojnë në rregullimin e temperaturës së trupit dhe funksionojnë si ventilatorë natyralë në vapën e shkretëtirës. Për më tepër, dëgjimi i gomarit është aq i mprehtë, sa ai mund të perceptojë thirrjet e një tjetri në distanca shumë të largëta. Zëri i tij karakteristik, që përhapet për kilometra të tërë, ka qenë për shekuj një mënyrë komunikimi dhe orientimi në hapësirat e gjera e të thata.
Megjithatë, gomari ka edhe dobësitë e veta. Ai nuk e duron shiun për periudha të gjata, pasi qimet e tij nuk janë të papërshkueshme nga uji. Në natyrë, ai mbrohet duke kafshuar, duke goditur me thundra ose duke shkelmuar me këmbët e pasme. Në mjedise të ashpra, ku ushqimi është i pakët, organizmi i tij është përshtatur në mënyrë të jashtëzakonshme, gomari arrin të përthithë pothuajse gjithçka nga ushqimi që konsumon, duke shfrytëzuar edhe bimësi që kafshët e tjera nuk mund ta tresin.
Kjo krijesë është gjithashtu thellësisht sociale. Gomarët krijojnë lidhje të forta emocionale dhe vuajnë kur ndahen nga shokët e tyre. Ata nuk e pëlqejnë vetminë dhe shpesh jetojnë të qetë në shoqërinë e kafshëve të tjera, sidomos të dhive.

Historia njerëzore nuk mund të kuptohet plotësisht pa gomarin. Për mijëra vite ai ka transportuar mallra, ka tërhequr karroca, ka lëvizur mullinj, ka çuar njerëzit nëpër shtigje të vështira dhe ka mbajtur mbi shpinë barrën e qytetërimeve. Shumë kohë përpara motorëve, avullit apo elektricitetit, ishte forca e tij ajo që ndihmoi ekonomitë primitive të mbijetonin dhe të zhvilloheshin.
Dëshmitë historike tregojnë se gomari është zbutur dhe përdorur nga njeriu që rreth vitit 4000 para erës sonë. Dy nënlloje të egra, ai somalez dhe ai nubian, konsiderohen pararendësit e gomarit modern. Që prej atëherë, kjo kafshë ka qenë bashkudhëtare e heshtur e njeriut në rrugëtimin e tij drejt qytetërimit.

Dita Botërore e Gomarit nuk është vetëm një festë për një kafshë pune. Është një homazh për durimin, qëndrueshmërinë, besnikërinë dhe shpirtin stoik. Gomari nuk është hero i legjendave madhështore, por është ai që mbajti barrët e jetës së përditshme njerëzore, pa zhurmë, pa lavdi dhe pa ankesa.
Ndoshta pikërisht për këtë ai meriton respektin tonë më të madh. Sepse në heshtjen e tij të përulur fshihet një nga format më fisnike të shërbimit.

Përgatiti: Albert Vataj