Tronditja e Gramshit – Kur shteti helmon fëmijët dhe fsheh duart
Gramshi është sot në gjendje alarmi. Më shumë se 30 fëmijë të një kopshti publik kanë përfunduar në spital, të helmuar me salmonelë. Të vegjël, të pambrojtur, të pafajshëm – fëmijë që shkuan në institucionin që shteti u premton prindërve se është i sigurt dhe i certifikuar për t’i edukuar, për t’u shërbyer dhe mbi të gjitha për t’i mbrojtur. Por në vend të përkujdesjes, atyre iu servir helm.
Ngjarja nuk është më një incident. Është një dramë me përmasa të thella morale, institucionale dhe shoqërore. Dhe mbi të gjitha: është një provë e pakundërshtueshme e një shteti që nuk ekziston më për qytetarin, por vetëm për veten.
Çfarë ndodhi në Gramsh?
Të dhënat e para flasin për simptomat klasike të helmimit nga ushqimi: të vjella, temperaturë, diarre, dhimbje barku dhe dobësi trupore. Të gjitha të shfaqura pak orë pas vakteve të konsumuar në kopshtin publik. Fëmijë të moshave 3 deri në 6 vjeç kanë përfunduar urgjentisht në spitalin rajonal dhe disa prej tyre janë transferuar në Tiranë për shkak të përkeqësimit të gjendjes.
Burime mjekësore bëjnë me dije se shkaku më i mundshëm është infeksioni me salmonelë, bakter që zakonisht transmetohet përmes ushqimeve të kontaminuara – kryesisht produkteve me vezë dhe mish. Me shumë gjasë, helmimi ka ndodhur për shkak të një zinxhiri të çorganizuar totalisht, që nga furnitorët e deri te ruajtja, përgatitja dhe shërbimi i ushqimit.
Pse është kjo ngjarje më shumë se një “rast i izoluar”?
Retorika e zyrtarëve publikë pas çdo katastrofe të tillë është e njëjtë: “rast i izoluar”. Por në një vend ku AKU funksionon vetëm në letër, ku kontrollet janë të rralla ose të njoftuara paraprakisht, dhe ku tenderat për ushqim të fëmijëve fitohen nga kompani që nuk do t’i lejonim të ushqenin as kafshët, ky nuk është një rast i izoluar. Është simptomë e një sëmundjeje të thellë shtetërore.
Sepse në këtë vend, edhe fëmijët nuk janë më të sigurt. Askush nuk kontrollon cilësinë e ushqimit që u jepet në kopshte. Askush nuk monitoron temperaturën e frigoriferëve, pastërtinë e kuzhinës, apo kushtet higjieno-sanitare të furnizuesve. Sepse shteti, në vend që të mbrojë fëmijët, ka zgjedhur të mbrojë kontratat. Të mbrojë klientelën. Të mbrojë tenderat dhe miliona lekët që ndahen me zarf në dorë, jo shëndetin publik.
Kush janë përgjegjësit?
Përtej punonjësve të kopshtit dhe personelit të kuzhinës, fajtorët e vërtetë janë më lart. Janë në bashki, në drejtoritë arsimore, në inspektoratet e shëndetit, në autoritetin kombëtar të ushqimit (AKU), në Ministrinë e Arsimit, në Ministrinë e Shëndetësisë. Janë njerëz me emër e mbiemër, që kanë firmosur kontrolle fiktive, që kanë mbyllur sytë para shkeljeve, që kanë heshtur përballë rrezikut.
Këta janë përgjegjësit. Dhe nuk mjafton më asnjë komunikatë sterile për “hetim administrativ”. Nuk mjafton asnjë kërkim ndjese pas kamerës. Këtu kërkohet drejtësi. Dorëheqje. Shkarkime. Procedime penale. Transparencë. Sepse kur helmohet një fëmijë, përgjegjësia nuk mund të zhbëhet me një “na falni”.
Prindërit – viktima të dyfishta
Në mes të kësaj tragjedie janë prindërit: njerëz që i besuan shtetit fëmijët e tyre. Njerëz që sot ndodhen para shtratit të spitalit, duke u lutur që fëmija të mos ketë komplikacione. Ata nuk kërkojnë shumë: vetëm që shteti të jetë në krye të detyrës. Por ajo që marrin është heshtje, arrogancë dhe një sistem që flet vetëm kur i cënohet imazhi, jo kur lëndohet një jetë.
A ka ndokush ndjeshmëri? A e kuptojnë zyrtarët tanë çfarë tmerri përjeton një nënë kur e sheh fëmijën e saj të përkulur nga dhimbjet dhe të lidhur me serum në pavionin e helmimeve? A e kupton kryeministri që një fëmijë i helmuar është aktakuza më e rëndë që i bëhet një shteti?
A kemi më siguri për fëmijët tanë?
Çfarë garancie kanë prindërit sot që nuk do të ndodhë e njëjta gjë në Durrës, në Elbasan, në Tiranë? A do të jetë ndonjëherë njëherë kopshti një vend i sigurt në këtë vend? Apo do të vazhdojmë të dërgojmë fëmijët në institucione që funksionojnë me papërgjegjshmëri dhe përfitim mbi kurrizin e më të vegjëlve?
Shteti nuk është një ent abstrakt. Është përgjegjësia kolektive e atyre që mbajnë pushtetin dhe marrin vendime. Nëse një kopsht nuk është në gjendje të kontrollojë vezët që u serviren fëmijëve, ky nuk është thjesht dështim teknik. Është kolaps i funksionit bazë të shtetit: të mbrojë jetën e qytetarit.
Duhet t’i shkojmë kësaj çështjeje deri në fund
Ky rast nuk duhet të mbyllet me një raport teknik dhe ndonjë “masë administrative”. Duhet të ngrihet Prokuroria. Duhet të ngrihet Parlamenti. Duhet të flasë shoqëria. Dhe mbi të gjitha: duhet të ndëshkohet çdo hallkë që ka kontribuar në këtë krim të heshtur.
Fëmijët tanë nuk janë numra. Janë jeta vetë. Dhe jeta nuk fal dështimin. Kur ajo cenohet, çdo pushtet duhet të tronditet. Në të kundërt, ai pushtet është i kalbur. Dhe e vetmja rrugë për të shpëtuar çfarë ka mbetur nga shoqëria jonë është të themi qartë: Mjaft më. Duam drejtësi për fëmijët.
Nëse nuk e kërkojmë sot, do ta kërkojmë nesër me dhimbje më të madhe. Dhe nesër mund të jetë shumë vonë.
