Plani i Carit rus Nikolla II për ndarjen e Shqipërisë – projekti që synonte zhdukjen e shtetit shqiptar nga harta e Evropës.

Në fund të vitit 1914, kur Lufta e Parë Botërore kishte përfshirë pothuajse të gjithë Evropën dhe hartat politike po rishikoheshin sipas interesave të fuqive të mëdha, në qarqet diplomatike të Perandorisë Ruse u diskutua një nga projektet më të rrezikshme për fatin e kombit shqiptar. Cari rus Nikolla II hodhi në tryezë idenë e një riorganizimi të Ballkanit, ku Shqipëria nuk do të ekzistonte më si shtet i pavarur, por do të ndahej mes vendeve fqinje.

Ky projekt nuk ishte thjesht një ide e izoluar, por pjesë e planeve strategjike që po hartoheshin në fshehtësi nga fuqitë aleate gjatë Luftës së Parë Botërore. Në atë kohë, kufijtë e shteteve të Ballkanit konsideroheshin ende të paqëndrueshëm dhe secila fuqi përpiqej të siguronte ndikimin e saj në rajon. Shqipëria, e cila kishte shpallur pavarësinë më 28 Nëntor 1912 në Vlorë, ndodhej në një pozitë jashtëzakonisht të brishtë. Ajo ishte një shtet i ri, me institucione ende të papjekura dhe me territore të pushtuara nga ushtritë e vendeve fqinje.

Sipas planit të diskutuar nga Cari Nikolla II dhe diplomatët rusë, territori shqiptar do të copëtohej në mënyrë të plotë. Shqipëria Veriore do t’i jepej Serbisë, duke i mundësuar këtij shteti zgjerimin drejt brigjeve të Adriatikut. Shqipëria Jugore do t’i kalonte Greqisë, e cila prej kohësh pretendonte të ashtuquajturin “Vorio Epir”. Ndërkohë, Vlora, një nga portet më të rëndësishme strategjike në Mesdhe, së bashku me zonën përreth saj, do t’i lihej Italisë, e cila kërkonte të kontrollonte hyrjen në Detin Adriatik.

Ky skenar do të nënkuptonte zhdukjen e plotë të shtetit shqiptar vetëm dy vjet pas shpalljes së pavarësisë. Nëse plani do të ishte realizuar, Shqipëria do të pushonte së ekzistuari si subjekt politik dhe juridik ndërkombëtar, ndërsa popullsia shqiptare do të ndahej nën administrimin e tre shteteve të ndryshme.

Interesi i Rusisë për këtë projekt lidhej ngushtë me aleancën e saj me Serbinë. Perandoria Ruse ishte mbështetësja më e madhe e politikës pansllaviste në Ballkan dhe synonte forcimin e Serbisë si aleate strategjike. Përmes zgjerimit territorial të Serbisë, Rusia shpresonte të rriste ndikimin e saj në rajon dhe të kufizonte praninë e Perandorisë Austro-Hungareze dhe të Gjermanisë.

Nga ana tjetër, Italia kishte prej kohësh interesa të forta në bregdetin shqiptar. Kontrolli i Vlorës dhe i ngushticës së Otrantos konsiderohej jetik për sigurinë dhe ndikimin italian në Mesdhe. Edhe Greqia vazhdonte të ushqente pretendime territoriale ndaj jugut të Shqipërisë, duke u përpjekur të shfrytëzonte situatën e paqëndrueshme politike të vendit.

Megjithatë, pavarësisht diskutimeve diplomatike, projekti nuk u shndërrua kurrë në një marrëveshje të detyrueshme ndërkombëtare. Brenda vetë kampit aleat ekzistonin mosmarrëveshje të shumta mbi mënyrën e ndarjes së territoreve në Ballkan. Fuqitë e Mëdha kishin interesa shpeshherë të kundërta dhe nuk arritën të bien dakord për një zgjidhje përfundimtare.

Ndërkohë, zhvillimet në frontet e Luftës së Parë Botërore ndryshuan rrënjësisht situatën politike. Ngjarja që goditi më fort këtë projekt ishte Revolucioni Rus i vitit 1917. Rënia e Carit Nikolla II, shpërbërja e Perandorisë Ruse dhe ardhja në pushtet e bolshevikëve i dhanë fund politikës së jashtme cariste dhe bënë që planet e hartuara më parë të mbeteshin pa mbështetje.

Edhe pas përfundimit të luftës, Shqipëria u përball me rreziqe të reja. Në Konferencën e Paqes në Paris u diskutuan sërish projekte për copëtimin e saj, ndërsa fuqitë fituese vazhduan të shqyrtonin mundësi të ndryshme për rishikimin e kufijve. Megjithatë, falë rezistencës politike të patriotëve shqiptarë, veprimtarisë diplomatike të delegacionit shqiptar dhe ndryshimit të ekuilibrave ndërkombëtarë, Shqipëria arriti të mbijetojë si shtet.

Një rol të rëndësishëm në mbrojtjen e çështjes shqiptare luajti edhe qëndrimi i presidentit amerikan Woodrow Wilson, i cili kundërshtoi marrëveshjet e fshehta për copëtimin e Shqipërisë dhe mbrojti parimin e vetëvendosjes së popujve. Ky qëndrim ndikoi që planet për zhdukjen e shtetit shqiptar të mos merrnin jetë.

Sot, dokumentet historike tregojnë se projekti i Carit Nikolla II ishte një nga shumë skenarët e hartuar gjatë një periudhe kur fuqitë e mëdha vendosnin shpesh mbi fatin e kombeve të vogla pa i pyetur ato. Megjithëse ky plan nuk u zbatua kurrë, ai mbetet një dëshmi e qartë e rrezikut real që i kanosej Shqipërisë vetëm pak vite pas shpalljes së pavarësisë.

Historia e këtij projekti rikujton se mbijetesa e shtetit shqiptar nuk ishte një proces i garantuar, por rezultat i një kombinimi faktorësh: rezistencës së shqiptarëve, zhvillimeve të papritura ndërkombëtare dhe ndryshimit të ekuilibrave politikë në Evropë. Nëse ngjarjet do të kishin marrë një drejtim tjetër, harta politike e Ballkanit dhe vetë ekzistenca e Shqipërisë do të kishin qenë krejtësisht ndryshe.