🇦🇱 Hasan Tahsini – shqiptari që drejtoi Universitetin e Stambollit dhe hodhi themelet e dijes moderne shqiptare:

Më 3 korrik 1881 u nda nga jeta një prej personaliteteve më të mëdha që ka nxjerrë kombi shqiptar: Hasan Tahsini. Ai nuk ishte thjesht një rilindës, por një intelektual i rrallë me përmasa evropiane, filozof, matematikan, astronom, gjuhëtar, pedagog dhe patriot, i cili ia kushtoi jetën përparimit të dijes, arsimit dhe çështjes kombëtare shqiptare.

Në një kohë kur shqiptarët nuk kishin ende shtetin e tyre dhe luftonin për të ruajtur gjuhën, kulturën dhe identitetin kombëtar, Hasan Tahsini punoi pa u lodhur për të ngritur themelet e arsimit modern dhe për të forcuar ndërgjegjen kombëtare. Ai besonte se një komb nuk mund të fitonte lirinë vetëm me armë, por mbi të gjitha me dije, shkencë dhe arsim.

Hasan Tahsini lindi në vitin 1811, në fshatin Ninat të krahinës së Konispolit, pranë Sarandës. Që në moshë të re u dallua për zgjuarsinë dhe etjen e jashtëzakonshme për dije. Arsimin fillestar e mori në vendlindje, ndërsa më pas vijoi studimet në Stamboll, ku u formua në shkencat filozofike, matematikore dhe natyrore. Më vonë u dërgua për specializime edhe në Evropë, ku u njoh me zhvillimet më të avancuara shkencore të kohës.

Falë aftësive të tij të jashtëzakonshme, Hasan Tahsini arriti një sukses të paprecedentë për një shqiptar të shekullit XIX: ai u emërua rektori i parë i Universitetit të Stambollit (Darülfünun), një prej institucioneve më prestigjioze të Perandorisë Osmane. Ky ishte një vlerësim i jashtëzakonshëm për dijen dhe autoritetin e tij shkencor. Ai ligjëroi filozofi, matematikë, fizikë dhe astronomi, duke edukuar breza studentësh dhe duke promovuar mendimin kritik, kërkimin shkencor dhe zhvillimin intelektual.

Por madhështia e Hasan Tahsinit nuk kufizohet vetëm në botën akademike. Ai ishte një nga mendjet që kuptoi se mbijetesa e kombit shqiptar varej nga ruajtja e gjuhës dhe arsimit në gjuhën amtare. Për këtë arsye ai u përfshi aktivisht në lëvizjen kombëtare shqiptare dhe u bë një nga mbështetësit më të vendosur të krijimit të një alfabeti të unifikuar për gjuhën shqipe.

Hasan Tahsini hartoi një alfabet shqip me 38 shkronja, duke u përpjekur t’i jepte gjuhës shqiptare një sistem të qëndrueshëm shkrimi. Ai ishte gjithashtu pjesë e Komisionit të Alfabetit të Stambollit, i cili përgatiti të ashtuquajturin Alfabeti i Stambollit, një nga përpjekjet më serioze dhe më të rëndësishme për unifikimin e shkrimit të gjuhës shqipe. Ky proces do të shërbente si bazë për zhvillimet që çuan më vonë në Kongresin e Manastirit dhe në alfabetin që përdorim edhe sot.

Kontributi i tij nuk u kufizua vetëm te alfabeti. Ai ishte ndër mbështetësit më të mëdhenj të hapjes së shkollave shqipe, të përhapjes së dijes në gjuhën amtare dhe të krijimit të një elite intelektuale shqiptare që do të udhëhiqte kombin drejt pavarësisë.

Në fushën e shkencës, Hasan Tahsini ishte një studiues i rrallë për kohën. Ai shkroi mbi astronominë, matematikën, filozofinë dhe shkencat natyrore, duke u përpjekur të sillte mendimin modern evropian në Perandorinë Osmane. Ai besonte se feja dhe shkenca nuk duhej të ishin në konflikt, por se arsyeja, kërkimi dhe dijet shkencore ishin rruga më e sigurt drejt përparimit të shoqërisë.

Në shumë prej shkrimeve të tij ai theksonte se popujt që investojnë në arsim, në kërkimin shkencor dhe në kulturë janë ata që ndërtojnë të ardhmen. Për Hasan Tahsinin, libri dhe shkolla ishin armët më të forta të një kombi.

Edhe pse jetoi larg vendlindjes për pjesën më të madhe të jetës, zemra e tij mbeti gjithmonë shqiptare. Ai bashkëpunoi me rilindësit më të shquar të kohës dhe mbështeti çdo nismë që synonte ringjalljen kombëtare të shqiptarëve. Veprimtaria e tij ndikoi jo vetëm në zhvillimin e arsimit shqiptar, por edhe në formimin e identitetit modern kombëtar.

Më 3 korrik 1881, Hasan Tahsini u nda nga jeta, duke lënë pas një trashëgimi të jashtëzakonshme intelektuale dhe patriotike. Sot ai kujtohet si një nga figurat më të ndritura të historisë shqiptare, një dijetar që e ngriti emrin e shqiptarëve në nivelet më të larta akademike të kohës dhe që dëshmoi se kombi ynë kishte personalitete të afta të konkurronin me elitat shkencore të Evropës.

🇦🇱 Hasan Tahsini mbetet simbol i dijes, arsimit, shkencës dhe patriotizmit shqiptar. Ai ishte njeriu që besoi se e ardhmja e Shqipërisë ndërtohej me libra, me shkolla dhe me dije. Emri i tij vazhdon të jetë një burim frymëzimi për çdo shqiptar që beson se arsimi është themeli i lirisë, i zhvillimit dhe i identitetit kombëtar.