Shkenca alternative: Po sikur nafta të mos vijë nga mbetjet e lashta biologjike?

Ndoshta je mësuar me idenë se nafta vjen nga bimët apo planktonet e vdekura miliona vite më parë, por burimi i saj mund të jetë krejt tjetër. Ekziston një shpjegim gjeologjik që përmbys çdo gjë që di. Nafta nuk është e rrallë dhe nuk është bërë nga dinosaurët e vdekur. Ajo është lëngu i dytë më i zakonshëm në planet pas ujit dhe përfaqëson gjakun e jetës së vetë Tokës. Sipas kësaj hipoteze, nafta nuk ka lidhje me fosilet, por është një mineral i lëngët, një lëndë zanafillore e pranishme në planet që nga krijimi i tij. Hidrokarburet si metani dhe nafta bruto gjenden të bllokuara thellë në mantelin e Tokës. Ato gjenerohen nga vetë motori i brendshëm i planetit përmes proceseve me presion të lartë dhe nxehtësi ekstreme, shumë më poshtë se sa mund të arrijë çdo lloj mbetjeje biologjike.

Nga kjo thellësi e madhe, këto lëngje dhe gaze ngjiten vazhdimisht lart drejt kores së Tokës përmes çarjeve të shkëmbinjve. Në fakt, kjo lëndë shërben si lubrifikant për pllakat tektonike të planetit. Mbështetësit e kësaj ideje thonë se puset e zbrazura në vitet ’70 sot janë gjetur më të mbushura se më parë, sepse sistemi i Tokës e pompon naftën vazhdimisht nga nëntoka. Ajo nuk mbaron, por rigjenerohet. Nëse pyet se pse nafta përmban molekula biologjike (si azoti), gjë që shkenca zyrtare e përdor si provë që nafta vjen nga gjallesat e vdekura, kjo teori të jep një përgjigje tjetër. Nafta joorganike, teksa ngjitet lart, shërben si burim ushqimi për baktere të veçanta që jetojnë në nëntokën e thellë. Ajo përziehet me to dhe merr kështu “nënshkrimin e tyre biologjik”.

Origjina e Teorisë: Hipoteza e Thomas Gold

Kjo qasje njihet si Teoria Abiotike e Origjinës së Naftës dhe u artikulua në mënyrë të detajuar si hipotezë shkencore nga shkencëtari i njohur Thomas Gold. Nëse e beson këtë teori, teoria e fosileve është thjesht një nga mashtrimet më të mëdha ekonomike në histori për të të bërë të besosh se ky burim është i kufizuar dhe të paguash çfarëdolloj çmimi që kërkohet. Për më tepër, nëse nafta do të vinte vërtet nga materia organike, ajo do të kishte një nënshkrim biologjik (si fosfori apo azoti) që do të degradonte med kohën, ndërsa nafta bruto është një hidrokarbur polimerik i pastër.

Megjithatë, kjo teori paralajmëron edhe një rrezik. Duke e nxjerrë naftën në një shkallë masive, ne po thajmë “ingranazhet” e Tokës. Kjo është arsyeja pse sot dëgjohen më shumë tërmete dhe çarje të dëmshme faltoresh, sepse ne po ia heqim motorit të planetit vajin lubrifikues.

Për ta vërtetuar këtë gjetje gjeologjike, në fund të viteve ’80, Gold shtyu qeverinë suedeze të shponte një pus 6 km të thellë. Shpimi u bë në një zonë shkëmbinjsh vullkanikë pa asnjë shtresë sedimentare apo fosile. Kur aty u gjetën sasi të vogla nafte, Gold e quajti një triumf të teorisë së tij, edhe pse komuniteti gjeologjik mbeti skeptik duke dyshuar për kontaminim nga mjetet e shpimit. Ndonëse sot industria botërore përdor teorinë tradicionale “fosile” sepse ajo të ndihmon të gjesh puset e reja me saktësi, hipoteza e Gold mbetet një nga debatet më të mëdha akademike të gjeologjisë që mund të hulumtosh.

Kush ishte Thomas Gold?

Thomas Gold (1920–2004) ishte një astrofizikan dhe profesor i shquar në Universitetin Cornell në SHBA. Ai lindi në Austri, në një familje med origjinë hebreje, dhe njihet globalisht si një nga mendjet më gjeniale, por edhe më rebele të shkencës së shekullit të XX.

Nëse studion karrierën e tij, do të shohësh se ai kishte një talent të jashtëzakonshëm për të hyrë në fusha shkencore që nuk ishin të tijat dhe për të sfiduar idetë e pranuara, duke pasur shpesh të drejtë. Ndër kontributet e tij kryesore që mund të të interesojnë përmenden:

• Zbulimi i Pulsarëve: Ai ishte i pari që sugjeroi saktë se pulsarët (sinjalet e rregullta radio nga hapësira) vinin nga yjet e neutroneve që rrotulloheshin me shpejtësi të madhe.
• Mekanizmi i dëgjimit (Koklea): Ai zbuloi se si funksionon pjesa e brendshme e veshit të njeriut (limaci i veshit për shkak të formës). Ai propozoi modelin se ky organ funksionon si një pranues aktiv që i përpunon vetë tingujt, teori që mjekësia e pranoi vetëm 30 vite më vonë.
• Biosfera e Thellë: Ai parashikoi me saktësi se thellë nën tokë jeton një masë gjigante mikrobike (baktere ekstremofile) që nuk varen nga drita e diellit, gjë që sot është e provuar shkencërisht.

Pse vlen ta njohësh këtë teori?

Edhe pse shkenca zyrtare sot nuk e pranon teorinë e tij për naftën dhe përdor modelin biologjik për gjetjen e burimeve komerciale, figura e Thomas Gold të tregon se sa e rëndësishme është të vësh në dyshim gjërat që merren si të mirëqena. Ideja e tij për naftën abiotike mbetet një alternativë magjepsëse që të shtyn të mendosh ndryshe për planetin tonë. Nëse njerëzimi do ta dinte me siguri se nafta është si uji i çezmës për Tokën, e gjithë gjeopolitika globale do të ndryshonte brenda një dite të vetme.